ELMA ANAÇLARI
Elma fidan üretiminde tohum ve klon anaçları kullanılmaktadır. Tohum anacı olarak hem çöğür hem de yozlar kullanılmaktadır. Çöğür anacı üzerindeki elmalar, klon üzerindekilere oranla daha büyük ağaçlar yaparlar. Kültür çeşitlerinden Golden, Winesap ve Rome Beauty elmalarının tohumlarından elde edilen yozlar başarı ile kullanılmaktadır (Anonim, 1992; Büyükyılmaz ve Öz, 1994). Klonal anaçların ekonomik olarak kullanılabilmesi için bunların özelliklerinin iyi bilinmesi gerekmektedir. En çok bilinen elma klon anaçları, 20. y.y. başında İngiltere'de East Malling Araştırma İstasyonunda toplanan anaçlardan elde edilen EM (East Malling) serisidir. Daha sonra John Innes Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü ile birlikte pamuklu bite dayanıklı MM (Malling Merton) serisi geliştirilmiştir. Daha sonra da Long Ashton ve East Malling Araştırma İstasyonları virüsten ari EMLA serisini üretmişlerdir (Büyükyılmaz, ve Öz, 1994; Bush, 1962; Cummins ve Aldwinckle, 1988 ).
Dünya’da ekonomik olarak üretilen ve ticari bahçelerde kullanılan elma anaçları ülkelere göre aşağıda bildirilmiştir.
ABD’de Malling serisi anaçlardan M9, M26, M9 Pajami 2 (kullanımı sınırlı), M9 NAKB T 337, M9 NIC19, M9 NIC29, M9 NIC8; EMLA serisi anaçlardan EMLA 7, EMLA 9, EMLA 26, EMLA 106, EMLA 111; MM serisi anaçlardan MM 106, MM111, MAC serisi anaçlardan MAC 9 (Mark); BUD serisi anaçlardan BUD 9, BUD 118; Ottowa serisi anaçlardan O.3, Pillnitz serisi anaçlardan Pi 80 (Supporter 4); Geneva serisi anaçlardan GENEVA 11, GENEVA 16, GENEVA 30, GENEVA 65; Cornell&Geneva serisi anaçlardan CG 30 ve diğer anaçlardan C6 (M8’den açık tozlama ile elde edilmiştir) ticari olarak yetiştirilmektedir (Anonim 1991; Anonim, 1996a; Anonim, 1997; Anonim, 1999a; Anonim 1999b; Anonim, 1999c; Anonim, 1999d; Anonim, 1999e; Anonim, 1999f; Anonim, 2000a).
İtalya’da Malling serisi anaçlardan M7, M9, M26, M9 Pajami 1 ve M9 Pajami 2; MM serisi anaçlardan MM 106, MM111 ticari olarak yaygın kullanılmaktadır (Guerriero [1], sözlü görüşme, Loreti, 1994; Sansavini ve Mantinger, 1995; Sansavini ve ark., 1999; Anonim, 2000b). Ayrıca İtalya’da M9 NAKB T337, Cover 2 (Burgmer 984), Jork 9 ve Mark gibi anaçlar denemeler sonucunda ümitvar bulunmuş olup fidanlıklarda az veya çok bulunmaktadır. Pillnitz serisi anaçlardan Supporter 1, 2, 3; M9’un alt klonlarından M9 338, M9 339; Polish serisi anaçlardan P1, P2, P22; BUD9, BUD 57-491 ve Bemali gibi diğer bazı elma anaçlarının henüz denenmemiş olmasına rağmen ilgi uyandırdığı bildirilmiştir. İtalya’da çöğür anaçları ile M25 ve M27 de denenmiş ancak uygun görülmemiştir (Guerriero, sözlü görüşme).
Fransa’da Malling serisi anaçlardan M7, M9, M26, M27, M9 Pajami 1, M9 Pajam 2; MM serisi anaçlardan MM106 ve MM111 gibi anaçlar ticari olarak yaygın kullanılmaktadır (Lafond [2], sözlü görüşme; Anonim, 2000c; Anonim, 2000d). İspanya’da Malling serisi anaçlardan M9 NAKB T337; EMLA serisi anaçlardan EMLA 9 ticari olarak yetiştirilmektedir (Bonany [3], Sözlü görüşme). Almanya’da ise M9, M27 ve MM106 klonları ile Malus bittenfelder çöğürlerinin anaç olarak kullanıldığı görülmektedir (Hartmann [4], sözlü görüşme).
Kuzey Avrupa ülkelerinden İngiltere’de M2, M25, M26, M27, EMLA 9, MM106, MM111, Jork 9 ve Alnarp 2 anaçları üzerinde elma yetiştiriciliği yapılırken (Anonim, 2000e; Anonim, 2000f; Anonim, 2000g), Polonya’da Malus antonovka, Polish serisi ve BUD 9 üzerinde yapılmaktadır (Ferree ve Carlson, 1987). Polonya’da 1954 yılında başlayan elma anaç programı bünyesinde ilk yirmi yılda P1, P2, P14, P16 ve P22 klonları ortaya çıkarılmıştır. 1994’de P60 bulunmuş ve daha sonra bu seriye 7 klon daha eklenmiştir (Jakubowski ve Zagaja, 2000). Yine Romanya’da Malus antonovka, Patul, Crestesc, Bistrita 50 ve G.21 üzerinde yetiştiricilik yapılırken (Parnia ve ark., 1988 ), Çekoslovakya’da M1, M4, M7, M9, M11, M26, M27, MM106, J-OH-A, J-TE-B, J-TE-C, J-TE-E, J-TE-F, J-TE-G, J-TE-H, Oltem ve Alnarp 2 gibi klon anaçları ile J-KL-1, J-KL-2, J-KL-3, J-KL-4, J-TE-1, J-TE-2 çöğür anaçları kullanılmaktadır. Çekoslovakya’da çöğür anaçları çok nadir kullanılmakta olup, fidanlıklarda oranı %10’u geçmemektedir. Çekoslovakya’da en yaygın M1, M4 ve M9 klonları çoğaltılmaktadır (Anonim, 2000h). Rusya’da ise anaç olarak Malus antonovka ve BUD serisi anaçlar yoğun olarak kullanılmaktadır (Ferree ve Carlson, 1987).
İskandinav ülkelerinde elma yetiştiriciliği Norveç’te M9, M26, MM106, BUD 9; İsviçre’de M9, M26, M27, M9 NAKB T337, M9 Cover 2, EMLA 9, P22, Fleuren 56, J-OH-A, J-TE-E ve J-TE-G; İsveç’te M9, MM106, MM111, Bemali ve Alnarp 2 anaçları üzerinde yapılmaktadır (Hjalmarsson [5], sözlü görüşme; Anonim, 2000i; Anonim, 2000j; Anonim, 2000k)
Kanada’da Malling serisi anaçlardan M1, M2, M3, M4, M7, M8, M20, M25, M26, M27, M9 NAKB T337, M9 FKV, M9 339; MM serisi anaçlardan MM104, MM106 ve MM111; Polish serisi, BUD serisi anaçlardan BUD 9, BUD 490, BUD 491, BUD 56-146 ve BUD 57-233; Ottowa serisi anaçları (O-1, O-2, O-3, O-8, O-11) ve Malling domestica Spy 227, Malus bittenfelder, Malus antonovka, Antonovka debnicka, Robusta 5, Alnarp 2, Northern spy, Mertschinsk, Beatiful Arcade, Malus borowinka, Malus prunifolia gibi diğer anaçlar ticari olarak yetiştirilmektedir (Anonim, 2000l; Anonim, 2000m, Anonim, 2000n, Anonim, 2000o, Anonim, 2000p; Anonim, 2000r). Kentville serisi (KSC) Kanada orijinli olmasına rağmen, araştırdığımız 6 fidanlıkta bu anaca rastlanmamıştır.
Avustralya’da elma yetiştiriciliğinde anaç olarak M7, M9, M26, M27, Exemla Malling 9, Merton 793, MM102, MM106, MM111, MAC 9, Ottowa 3 ve Northern spy (Anonim, 1996b); Yeni Zelanda’da ise M9, M26, M9 NAKB T337, M9 FKV, M9 719, Malling 793, MM102, MM106, MAC 9 ve Northern spy kullanılmaktadır (Anonim, 2000s; Anonim, 2000ş; Anonim, 2000t)

__________________
[Sadece Bahcesel kullanıcıları linkleri görebilir. Hala kayıt olmadıysanız, kayıt olmak için tıklayınız...]