Uzüm üretimi amaçlı yetiştirilen asma (Vitis vinifera L.) çok yıllık, sarılıcı ve bükülgen sürgünleri olan bir bitki türüdür. DoğI ortamlarda her yıl yenilenen büyüme ve sürekli dallanma özelliği ile yeşil sürgünlerin üzerindeki sülükler sayesinde yakınında bulunan cisimlere sarılarak geniş alanlara yayılmaktadır. Yayılma süreci 1 yaşında, odunlaşmış dalların üzerindeki gözlerin gelişmesi ile gerçekleşmektedir.
Bu yayılmayı sınırlamak ve diğer yandan sürgünlerin büyüme gücünü, verimliliği ile üzüm kalitesinin arasındaki dengeyi sağlamak amacıyla Budama zaruri bir işlemdir.
Budama nedir?
Asmanın bünyesinde yeşil ya da olgunlaşmış durumda bulunan yılın herhangi bir döneminde muhtelif organların (gövde, kol, sürgün, yaprak, salkım vs.) kısmen kesilip bertaraf edilmesinin genel adıdır.
Budama işlemleri;
Asmanın yaprak dökümünden sonraki dönemde odunlaşmış kısımlar üzerine uygulanmasına Kış Budaması, Vegetasyon döneminde yeşil ve gelişmekte olan organların kısmen kesilip atılmasına ise Yaz Budaması denilmektedir. Her iki tür budama birbirini tamamlayıcı olmakla birlikte tek amaca dayandırılmaktadır. Asmanın düzenli gelişmesi ve bu gelişmeye oranla verim yükü ile kalitenin ayarlanmasıdır. Diğer yandan uygulanan terbiye sisteminin dengeli bir şekilde devamını sağlamaktır. Kış budaması ile asma üzerinde bırakılan göz sayısı ayarlanmakta ve bu gözlerin dengeli dağılımı sağlanmaktadır.
Kış budaması değişik üzüm çeşitlerini, verim özelliklerini ve terbiye sistemi ile bağdaşacak şekilde gerçekleştirilir.
Bu bağlamda uygulanan üç değişik budama formülü mevcuttur.
1.Kısa Budama: Verim dalları 1-3 gözden
(Goble ve Cordon Şekilleri)
Kısa Budama
2.Uzun Budama: Verim dalları 10-12-15 gözden budanır.
3.Karışık Budama: Uzun verim dalı ile birlikte aynı kol üzerinde 2 göz boyunda yedek dal bırakmak (Guyot)
Karışık Budama
Kısa budamada bir yaşındaki pişkinleşmiş sürgünlerin dip kısmındaki gözlerin yüksek verimlilik kabiliyeti olan çeşitlerde(CAbemet Sauvignon, Cardinal, Yapıncak, Yalova Incisi, Trakya Ilkeren, Hamburg Misketi), uzun budama dip gözlerin verimsiz ya da yeterli düzeyde verimli olmayan çeşitlerde (Sultani Çekirdeksiz, Yuvarlak Çekirdeksiz, Tekirdağ Çekirdeksizi), karışık budama ise dip gözlerin yeterli verimli olamayan çeşitlerde (Hafızali, Razakı, Alphonse Lavallee., Cabernet Sauvignon, Merlot, Semillon v.s.)
Yaz budaması genellikle genç asmalara şekil verme aşamasında ya da üzüm kalitesinin istenilen düzeye ulaşabilmesi amacı ile uygulanır. Bu işlemlerden öncelikle;
a)Sürgün aralaması:
Baharda sürgünlerin 6-8 yaprak safhasında gerçekleştirilir.
b)Tepe alma:
Yeşil sürgünlerin büyüme noktasının koparılmasıdır. Bu işlem gerektiği durumlarda çiçeklenme sonrası
yapılır.
c)Uç alma:
Yeşil sürgünlenn ucundan itibaren 6-8, bazen 10-12 yapraklı yeşil sürdgünün koparılmasıdır. Uç alma
sürgünlerin büyümesinin yavaşladığı dönemlerde yapılır(Haziran sonu-Temmuz).
d)Yaprak aralama:
Sürgün üzerindeki dip yaprakların (özellikle salkımı gölgeleyenler) bir kısmını almaktadır. Bu işlem salkımlann güneşlenmesini ve aynı zamanda kurşuni küfçürümesini engelleyici etkin bir işlemdir. Yaprak aralamanın uygun zamanı, ben düşme safhasından 10-15 gün önce
yapılması yararlıdır.
e)Salkım seyreltme:
Sofralık üzüm üretiminde, tane tutumu safhasında
düzensiz döllenme gösteren ya da aşırı yük teşkil eden salkımlann kesilip atılmasıdır. Şaraplık üzümlerde ürün dengesini sağlamak için beli oranda salkım seyreltme yapılabilir.

Dr. Yılmaz BOZ
Ziraat Yüksek Mühendisi