Tarımda reformu doğru tasarlamalı

Melikşah UTKU'nun Köşe yazısı / yenişafak


Uzunca bir süredir ifade etmeye çalışıyoruz: Ekonomide istikrar, takdiri hak etmekle birlikte, ekonomi politikaları açısından tesis edilmesi en kolay şeydir. Eğer bir ekonomideki tüm kesimlerde etkin işleyen serbest piyasalar olsaydı, istikrarın sağlandığı bir ortamda geri kalanı piyasalar halledebilir, hükümetlere de bu anlamda çok fazla yük düşmeyebilirdi. Etkin işleyen piyasalar derken aynı bilgi seti ile donanmış binlerce küçük alıcı ve satıcıların fiyatı tek başlarına etkileyemedikleri piyasaları kast ediyoruz.
Bununla birlikte bu tarz piyasalara maalesef dünyanın hiçbir yerinde rastlayamıyoruz. Tabiatıyla işin içine piyasalarda etkinliği ve iktisadi adaleti tesis edecek düzenleyici ve denetleyici yan kurumlar oluşturma zorunluluğu doğuyor.
Türkiye ekonomisinin geçmişte yaşadığı inişli, çıkışlı ortam zaten etkin olmayan piyasaların yapısını bozmuştu. Tüm kesimler bu bozuk ortama uygun iş modelleri geliştirmişti. Ancak oluşan yeni şartlar artık farklı bir iş tutuş tarzını gerektiriyor. Bundan böyle verimlilik olgusu çok daha fazla ön planda olmak zorunda. Serbest piyasanın olmadığı yerde ise verimliliğin yolu ölçekten geçiyor. Türkiye ekonomisinin 21. yüzyılda sağlıklı ve sürdürülebilir bir büyüme çizgisi temin edebilmesi için bu yönde bir yeniden yapılanmanın gerekli olduğu artık birçoklarınca kabul ediliyor.
Ne yazık ki, bunu söylemek yapmaktan çok daha kolay. Son zamanlarda devamlı bir şekilde altı çizilen “mikro reformların” neyi, nasıl ve ne kadarlık bir zaman diliminde yapacağı cevaplanması kolay olmayan sorular olarak karşımızda duruyor.
Halihazırda en acil reform ihtiyacının tarım kesiminde olduğu herkes tarafından vurgulanıyor. Ancak Türkiye'nin gelişme yolunun ortasında oturan bu heyula meseleyi nereden tutmaya başlayacağımıza bile karar vermek zor gözüküyor.
Ben tarım ekonomisi konusunda uzman değilim. Ancak sektörden yükselen feryatlara bakarak bu alanda meselenin birkaç noktada özellikle düğümlendiğini görüyoruz.
Her şeyden önce tarımda kaliteli ve verimli üretim pek mümkün olmuyor. Zira ülkemizde tarımla uğraşanların önemli bir kısmı bu işi çok küçük ölçeklerde yapmak zorunda kalıyor. Bu durum tarım gibi ölçek büyüdükçe verimlilikte muazzam artışlar sergileyen bir sektörde maliyetleri ve eksik istihdamı artırıyor. Bugün Türkiye gibi tarım cenneti olan bir ülkede tarımsal ürünler uluslararası piyasa şartlarının üzerinde mal edilebiliyorsa ve bu yüzden tarımla uğraşan kesimin elinde bırakınız yenilenmek için yatırım yapmayı, geçinmek için dahi bir şey kalmıyorsa, bunun sorumlusu verimsiz üretim olsa gerekir.
Tarımsal ürünlerin el değiştirdiği piyasalar da etkinlikten hayli uzak. Genellikle siyasi kaygılarla yapılanmış, zayıf birlik ve kooperatiflerin arkasında gibi duran binlerce küçük üretici karşısında az sayıda ve büyük tarım işleyici sanayici bulunuyor. Kimi zaman rekabeti yok edecek ölçüde birliktelik sergileyen sanayiciler karşısında küçük üreticinin kanı kuruyor.
Bu çerçevede tarımda verimi arttırmak için son zamanlarda bizim de savunduğumuz ölçek ekonomilerine geçiş yaklaşımını hükümetin de benimsemiş olduğunu görüyoruz. Bununla birlikte, hükümetin bu konuya yaklaşımı tarımda büyük üretici çiftliklerinin tesis edilmesi üzerine kurulu. Ne yazık ki bu yaklaşım, ülke nüfusunun önemli bir kısmını oluşturan küçük üreticileri ihya etmeyi öngörmüyor. Biz tarımda ölçeği savunurken, bir taraftan üretime büyük sermayenin girişinin olması gerektiğini ifade ediyor, ama aynı zamanda küçük üreticilerin sağlıklı birlik çatıları altında girdi alımı – finansman – üretim – pazarlama – satış zincirinin çeşitli aşamalarında ölçekleşmenin de gerçekleşmesi için altyapının hazırlanmasını öneriyorduk.
Küçük üreticiyi dikkate almayan reform çabalarının ciddi ekonomik, demografik, toplumsal ve siyasi sonuçları olacaktır.
Tarımda meseleler bunlardan ibaret değil. İşin içinde bir de hantal ve bozuk bir bürokratik yapı ve çeteleşmiş birlikler var. Bu konu biraz daha işlenmeyi hak ediyor doğrusu. http://yenisafak.com.tr/Yazarlar/?t=...y=MeliksahUtku