Çilek Yetiştiriciliğinde Sorunlar ve Çözüm Yolları




ÇİLEK YETİŞTİRİCİLİĞİ


GİRİŞ



Çilek yetiştiriciliğinin özellikle son yıllarda dünyada ve ülkemizde giderek önem kazanmasında en büyük etken değişik iklim ve toprak koşullarında ekonomik olarak yetiştirilmesi olmuştur. Ayrıca çilek, pazarda taze meyvenin az olduğu dönemlerde olgunlaşması nedeniyle iyi bir pazar avantajına sahiptir. Taze olarak tüketilmesinin yanında işlenerek tüketilebilen, vitamince zengin bir meyvedir. Bu meyve yatırımların kısa zamanda geriye dönmesi nedeniyle küçük aile işletmeciliği- ne de uygundur. Bunun yanında çilek yetiştiriciliğinde birim alandan elde edilen gelir de öteki ürünlere göre daha fazladır. Ülkemizde çilek üretimi 1970'li yıllarda başlamış olup 1975 yılında üretim 16.000 ton iken 1995 yılında 76.000 tona ulaşmıştır. Türkiye çilek üretiminin % 47.54'ünü Marmara,%30.39'unu Akdeniz, %13.71'ini Ege Bölgesi karşılamaktadır. Marmara yöremizde daha çok derin dondurmaya uygun çilekçilik, diğer bölgelerimizde ise sofralık çilek yetiştiriciliği yapıl- maktadır. Akdeniz Bölgesinin erkenci çilek yetiştiriciliği bakımından ayrı bir önemi vardır.


SORUNLAR


1- Ülkemizde çilek yetiştiriciliğinde en önemli sorun yeterli ve uygun fide ihtiyacının karşılanamamasıdır. Yetiştiriciler istenen kalite ve miktarlarda fide bulmakta zorluklarla karşı karşıyadır.

2- Dikim sistemi olarak verimi düşük olmasına rağmen kış dikimi yaygın şekilde uygulanmaktadır. Dikimde kullanılan fidelerin büyük bir kısmı ya köksüz veya çok az köke sahiptir. Bu nedenle fide tutma yüzdesi düşük olmaktadır.

3- Bölgelere , yetiştirme yerlerine(açık ve örtü altı) ve kullanım amaçlarına (sofralık, sanayilik) göre uygun çeşit seçimi yapılmamak- tadır.

4- Gübreleme yapılırken, dikim öncesi toprak hazırlığında genellikle çiftlik gübresi kullanılmamakta yada çok az kullanılmaktadır. Buna ilave olarak toprak özellikleri dikkate alınmadan aşırı ticari gübre uygulamaları yapılmaktadır.

5- Çilek bahçeleri genellikle 5-6 yılda bir yenilenmekte, böylece meyve verim ve kalitesi de düşük olmaktadır.



Şekil 1. Çok Yıllık Çilek Bahçesi


6- Hastalıklarla mücadelede gerekli özen gösterilmemekte olup, üreticilerin sağlıklı fide kullanmaması , aynı yerde toprak sterilizasyonu veya münavebe yapmadan uzun yıllar çilek yetiştiriciliği yapınası, özellikle toprak kökenli (Rhizoctonia, Phytopthora vb.) hastalıkların yayılmasına neden olmakta ve bu hastalıklar nedeniyle verimde büyük kayıplar olmaktadır.

7- Pazarlama yönünden ise en büyük sorun iyi bir pazar organizasyonunun kurulamamış olmasıdır.


ÇÖZÜM YOLLARI


1- Modern yetiştirme tekniklerine önem verilmeli ve yeni kurulacak çilek tesislerinde üreticiye sağlıklı fide sağlama konusunda özel ve kamu kuruluşları yardımcı olmalıdır. Frigo fide kullanımı yaygınlaştırılmalı ve bunun için sağlıklı fide üretimi ve bunu soğuk depoda (-20°C) muhafaza edecek alt yapı düzenlemeleri teşvik edilmelidir. Ayrıca erkenci çilek yetiştiriciliğinde tüplü, taze ve yayla fidelerinin kullanımı yaygınlaştırılmalıdır.

2- Dikim sistemi olarak tüm bölgeler için yüksek verimli ve kaliteli olan yaz dikimi yaygınlaştırılmalıdır. Bunun yanında Akdeniz Bölgesinde örtü altında erkenci çilek yetiştiriciliğinde çok erkenci ve aynı zamanda yaz dikimi kadar verimli olan tüplü taze fide dikimi tercih edilmelidir.

3- Çeşit seçimi bölgelere, yetiştirme yerlerine (açıkta ve örtü altında) ve kullanım amaçlarına (sofralık, sanayilik) göre yapılmalıdır.

4- Gübreleme yaprak ve toprak analizine göre yapılmalıdır.

5- Çilek bahçeleri her yıl yenilenmelidir.






Şekil 2. Tek Yıllık Çilek Bahçesi


6- Hastalıklarla mücadelede sağlıklı fide kullanılmalıdır. Toprak fümige veya solarize edilmeli, bunun yanında münavebeye de önem verilmelidir.

7- Hasat sonrası kayıpları asgariye indirecek ambalajlama, depola- ma ve taşıma işlerine önem verilmelidir. İyi bir pazar organizasyonu kurulmalıdır. Dış satım söz konusu olduğunda taşımada frigorifik araçlar ve kargo uçakları kullanılmalıdır.

YETİŞTİRİCİLİK

TOPRAK HAZIRLIĞI


Çilek yetiştiriciliğinde en ideal toprak; PH= 6,5-7 olan, su tutma kapasitesi düşük, kumlu tınlı hafif bünyeli topraklardır. Çilek toprak kökenli mantarsal hastalıklara karşı duyarlı olduğu için dikim yapılacak toprağın bu hastalıklar ve nematod yönünden temiz olması gerekir. Çilek yetiştirilecek arazi derin sürülmeli ve düzgün değilse tesviye edilmelidir. Dekara 4-5 ton yanmış çiftlik gübresi verildikten sonra toprak fümige ya da solarize edilmelidir. Toprak fümigasyonunda metilbromid, kloropikrin kullanılmasına karşın, toprak solarizasyonunda güneş enerjisinden yararlanılır. Solarizasyon; sıcak yaz aylarında (temmuz- ağustos) toprağın iyice nemlendirildikten sonra çok ince 0.050 mm kalınlığında şeffaf polietilen örtülerle örtülerek hava almayacak şekilde sıkıca kapatılmasıdır. (Şekil 3).Toprak fümigasyonundan sonra dekara 50 kg 15:15:15 veya 50 kg potasyum sülfat, 10-l5kg hesabıyla saf azot ve triple süper fosfat ilave edilerek toprağa iyice karıştırılmalıdır. Masuralar 60-70 cm genişliğinde, 25-30 cm yüksekliğinde olmalı ve büyük arazilerde karık pulluğu, küçük alanlarda ise elle yapılmalıdır.





Kaynak : tedgem.gov.tr