Sulama Suyuyla Gübreleme Yapılması / Gübrenin Veriliş Şekli / GÜBRELEME / SEBZECİLİK
Sulama suyu içinde gübrelerin çözündürülüp veya suda eritilmiş gübre eriyiklerinin sulama suyuna karıştırılıp verilmesiyle gübreleme yapılır. Bu yöntem en iyi gübre kullanma şeklidir. Ancak sulama suyuyla gübrelerin verilmesinde toprağın bünyesi, geçirgenliği, besin maddelerini tutma özelliği, eğimi, sulamada kullanılan suyun kalitesi, sulama sistemi gibi dikkat edilecek noktalar vardır. Toprağın bünyesi fazla killi ve geçirgen değilse veya fazla kumlu ve geçirgenliği çok yüksek, besin maddelerini tutma özelliği çok düşükse, toprakta yeteri kadar organik madde bulunmuyorsa, salma ve taşırma yöntemiyle sulama yapılamaz. Gübre, en iyi yağmurlama ve damlama sulama yöntemiyle verilebilir. Sulama suyu içinde bulunan maddelerle, sulama suyuna katılacak gübreler arasında bir kimyasal etkileşim meydana gelmemelidir.
Suyun kısıtlı olduğu yerlerde damlama ve yağmurlama sistemleriyle sulama yapmak ve gübre vermek yaygın bir biçimde kullanılmaktadır. Hele örtü altı tarımında vazgeçilmez unsur haline gelmiştir. Bu yolla haftada bir ve hatta 2-3 kez gübreleme yapma olanağı vardır. Makro ve mikro bütün besin maddeleri kolaylıkla verilebilir. Ancak kullanılacak gübrelerin suda tam çözünür formlarının kullanılması gerekir. Bir diğer husus sulama suyuna katılan gübreler çökelti yapıp damlatıcıları ve memeleri tıkamamalıdır. Cetvel 14.13’de inorganik gübrelerden bazılarının suda çözünürlüğü verilmiştir (KILIÇ ve ÇOLAKOĞLU 1991). Cetvel incelendiğinde en fazla suda çözünmenin üre gübresinde ve en az çözünmenin 8-24-8 kompoze gübresinde olduğu görülür. Gübreler bu çözünme oranlarına göre :
Cetvel 14.13. İnorganik Gübrelerin Suda Çözünme Miktarı (g/100 ml)
(KILIÇ ve ÇOLAKOĞLU 1991).
100 gr etkili Suda kalıntı
maddeye göre miktarı
Gübreler (g)
Çözünme Çözünme Çözünme Çözünme Kalıntı Kalıntı
(%) sırası (%) sırası
Üre 100 1 46,00(100) 1 0
Amonyum nitrat 40 2 13,20(28,7) 4 2,90 4
Potasyum nitrat (kristal) 35 3 20,65(44,9) 2 0
Potasyum nitrat (granüle) 35 4 20,65(44,9) 3 0
Amonyum sülfat 35 5 7,3 (15,9) 5 0
Monoamonyumfosfat (yerli) 8,03 6 5,06(11,0) 6 1,97 1
Amonyum nitrat 7,24 7 1,884,1) 14 2,76 2
Potasyum sülfat (kristal) 7,17 8 3,58(7, 7 2,83 3
Kalsiyum amonyum nitrat 5,86 9 1,52(3,3) 16 4,14 4
15-15-15 5,62 10 2,53(5,5) 10 4,38 5
Diamonyum fosfat 5,47 11 3,50(7,6) 8 4,53 6
26-13-0 5,45 12 2,13(4,6) 12 4,55 7
Potasyum sülfat (granüle) 5,37 13 2,69(5, 9 4,63 8
Triple süper fosfat 5,28 14 2,27(4,9) 11 4,72 9
20-20-0 4,88 15 1,95(4,2) 13 5,11 10
20.10.2010 4,66 16 1,86(4,0) 15 5,34 11
8-24-8 2,57 17 1,03(2,2) 17 7,43 12
Monoamonyum fosfat (ithal) 46,4 2 33,87(73,6) 1-2 0
Monopotasyum fosfat (ithal) 21,5 3-4 18,49(40,2) 2 0
Fosforik asit -- -- -- -- 0
En çok çözünenler : Üre,
Amonyum nitrat,
Potasyum nitrat,
Amonyum Sülfat
Orta derecede çözünenler : Monoamonyum fosfat (yerli),
Amonyum nitrat,
Potasyum sülfat (kristal)
Az çözünenler : Kalsiyum amonyum fosfat (15-15-15)
Diamonyum fosfat (26-13-0)
Potasyum sülfat (granüle)
Triple süper fosfat ( 20-20-0)-(20-10-10) -(8-24-
Olmaktadır.
Damlama ve yağmurlama sulamada kullanılacak gübrelerde kalıntı kalmaması gerekir. Oysa granüle hale getirilmiş gübrelerde nem çekmeyi azaltmak ve kekleşmeyi önlemek üzere gübreye katılan bazı dolgu maddeleri bir miktar kalıntı bırakabilmektedir. Bu bakımdan bu tip gübreler kullanıldığında, gübreler suda çözündükten sonra süspansiyon halindeki parçacıkların çökmesini sağlamak üzere dinlendirilmeleri, süzülmeleri ve bundan sonra yağmurlama veya damlama sistemine karıştırılmaları gerekir. İnorganik gübrelerin tuz özelliği vardır. Bu gübreler suda çözündükleri zaman, besin çözeltisinde farklı düzeylerde tuz etkisi ortaya çıkabilir. Cetvel 14.14’te bazı gübrelerin besin maddesi miktarına göre farklı konsantrasyonlarda hazırlanan besin çözeltilerinin elektriksel iletkenlik değerlerine göre tuz değerleri saptanmıştır.
Cetvel 14.14’te üre gübresi iyonlaşmadığından EC değeri sıfır olarak çıkmaktadır. Devlet tarafından gübre alımında destek verilen gübrelerden EC’si düşük olanlar sırasıyla potasyum nitrat (granüle ve kristal), amonyum nitrat (% 33 N), triple süper fosfat ve monoamonyum fosfattır.
Cetvel 14.14. Gübrelerin Suda Çözünme Durumlarına Göre Farklı
Konsantrasyonlarının Tuz Değerleri (EC mmhos/cm)
Gübreler Besin Konsantrasyonları (ppm)
50 100 150 200 300 1000
Üre 0 0 0 0 0 0
Potasyum nitrat (kristal) 0,2 0,4 0,6 0,8 1,2 3,8
Potasyum nitrat (granüle) 0,2 0,4 0,6 0,8 1,2 3,8
Amonyum sülfat 0,5 0,9 1,5 2,8 2,0 9,8
Potasyum sülfat (kristal) 0,3 0,6 0,9 1,1 1,6 4,8
Potasyum sülfat (granüle) 0,3 0,6 0,9 1,1 1,5 5,0
Monoamonyum fosfat (yerli) 0,3 0,5 0,7 0,8 1,2 3,3
15-15-15 0,3 0,4 0,6 0,7 1,0 3,0
Diamonyum fosfat 0,3 0,6 0,8 1,1 1,7 4,6
Kalsiyum amonyum nitrat 0,4 0,8 1,0 1,5 2,0 6,0
Triple süper fosfat 0,3 0,5 0,7 0,9 1,2 3,6
20-20-0 0,2 0,3 0,5 0,6 0,9 2,7
26-13-0 0,2 0,3 0,4 0,5 0,6 1,8
Amonyum nitrat %33 N 0,3 0,6 0,9 1,2 1,8 7,2
Amonyum nitrat %26 N 0,4 0,8 1,1 1,4 2,0 7,5
20.10.2010 0,2 0,3 0,5 0,6 0,9 2,7
8-24-8 0,3 0,6 0,9 1,1 3,7 5,2
Fosforik asit %85 1,1 2,2 2,9 3,6 4,8 14,6
Monoamonyum fosfat (ithal) 0,2 0,4 0,6 0,7 1,0 3,2
Monopotasyum fosfat (ithal) 0,1 0,3 0,4 0,5 0,7 2,1
Cetvel 14.15'de örtü altı tarımında yetiştirilen sebzelerden bazılarında damlama sulama için uygulanacak günlük besin değerleri miktarları verilmiştir.
Cetvel 14.15. Bazı Sebze Çeşitlerinde Damlama Sulama İle Uygulanacak
Günlük Besin Maddesi Miktarları (ÇOLAKOĞLU 1990)
Sebzeler Besin Maddeleri (g/da)
Gelişme Dönemleri N P2O5 K2O
Domates ve Patlıcan Şaşırtma – Çiçeklenme 200 70 360
Çiçeklenme – ilk meyve 260 70 450
oluşumu
İlk meyve tutumu-meyve 360 450 960
tutumu sonu
Hasat 400 56 180
Salatalık ve Kabak Ekim- 30. gün arasında 57 65 360
31-60. gün arasında 190 65 575
61-90. gün arasında 190 0 720
91. gün- Hasat 190 0 720
Lahana ve Karnabahar Dikim-45. gün arasında 70 115 110
46-70. gün arasında 230 140 370
71. gün-hasat 50 23 85
Marul Şaşırtma-15. gün arasında 50 90 110
16-30. gün arasında 100 140 215
31-45. gün arasında 200 185 430
46. gün-hasat 50 45 120
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay