Saksı değiştirme işlemi, iç mekan süs bitkileri yetiştiriciliğinde önemli bir yer kaplar. Bitkiler, yetiştiricinin gereksiz yere bitkinin saksısını değiştirmesi veya saksı değiştirmeyi tam bilmemesi nedeniyle zararlanmaktadır.
içerisinde belirli miktarda toprak bulunan kaplarda (sözgelişi saksı, kasa, çanak vb. gibi) yetiştirilen süs bitkilerini birsüre sonra varolan bitki besin maddeleri beslenme sonucu azalır. Ayrıca, toprağın pH'sı saksıya verilen su ve gübrelerle bitkinin isteğine uygun olmayacak bir şekilde değişebilir. Öte yandan, saksı değiştirmeyi gerektiren başka bir önemli neden de, bitkinin toprak üstü kısmı ile birlikte köklerinin de gelişmesi ve saksının zamanla yetersiz duruma gelmesidir.
ilk kez ölü bir yaprağın görülmesi, birçok bitkide saksı değiştirilmesi zamanının geldiğini gösterir. Önceden sağlıklı görünen bitkiler, kısmen renklerini yitirir ve daha az aktif olurlarsa (büyüme yavaşlarsa) büyük bir olasılıkla saksı değiştirme gereklidir. Ancak saksı değiştirmeden önce kötüleşmenin hastalıklardan ileri gelmediğinden emin olunmalıdır. Saksı değiştirilmesinin gerektiğini güvenilir biçimde anlamak için, kök yumaığının saksıdan çıkarılarak incelenmesi gerekir. Saksıdeğiştirmeye gereksinme gösteren bitkkiler, köklerinin çoğu kök yumağının alttaki 1/3'lük kısmında olacak şekilde, saksı toprağını iyice saran sağlıklı köklere sahiptir. Saksı değiştirmeye gereksinme göstermeyen bitkilerde ise köklerden çokdaha fazla toprak görünecektir. Ayrıca toprak dağılıp, parçalanmaya eğilimli olacaktır.
Gelişme hızı ve bununla ilgili olarak kök miktarı türlereağımlı olarak çok değiştiği için, tüm bitkiler için saksılarının ne zaman değiştirilmesi gerektiğini söylemek tümüyle olanaksızdır. Sözgelişi Chlorophytum, çok kısa bir sürede büyük bir kök kitlesi oluşturur ve büyük bir olasılıkla herhangi bir şekilde zarar vermeksizin, yılda iki kez saksısı değiştirilebilir. Oysa aynı familyadan olan Sansevieria'lar saksı değiştirmeksizin yıllarca kalabilir. Gerçekten Sansevieria'lar saksılarını kırıncaya değin aynı saksıda kalabilir. Eğrelti gibi bazı bitkiler, yetiştikleri topraktan pek farklı olmayan koyu kahverengi köklere sahiptir. Bu nedenle, saksı değiştirmeye gerekduyup duymadıklarından emin olmak için çok dikkatli incelenmelidirler.
Çoğu iç mekan bitkileri, özellikle yaprakları için yetiştirilen bitkiler, aynı saksıda bir yıl veya 18 ay tutulabilir. Çok genel bir kural olarak, saksı değiştirme işleminin hızlı gelişen genç bitkilerde her yıl, yaşlı bitkilerde ise birkaç yılda bir yapılması gerektiği söylenebilir. Saksı değiştirme için en uygun zaman, yine bitkiden bitkiye değişmekle birlikte, İlkbaharda yeni gelişmenin başlangıcındadır 5genellikle Mart-Nisan ayları).
Ancak, hasta bitkilerin, özellikle aşırı sulamalar sonucu köklerinde çürüklükler oluşan bitkilerin saksıları ilkbahar başlangıcı beklenmeksizin hemen değiştirilmelidir. Böyle durumlarda eski saksı toprağı silkilerek, suya batırılarak veya yıkanaraktümüyle uzaklaştırılır. Daha sonra, hasta kökler kesilerek, bitki içerisinde taze harç bulunan daha küçük saksılara alınır. Bu arada dengeyi sağlamak amacıyla toprak üstü kısmı da kuvvetlice budanmalıdır.
Saksı değiştirme sırasında genel bir kural, yeni saksının eskisine oranla bir boy daha büyük tutulmasıdır. DAha büyük saksı kullanılmasıhem gereksiz hemde sakıncalıdır. Çünkü, büyük saksılar fazla yer kaplarlar; ayrıca, bitki köklerinin saksı toprağını tümüyle kaplayacak biçimde gelişmesi uzun zaman alır. Bu konu uygulamada sanıldığından çok daha önemli sonuçlar vermektedir. Sözgelişi, Saintpaulia ionantha'nın çok iyi ve sürekli bir biçimde çiçeklenebilmesi için köklerinin saksıyı tümüyle doldurmuş olması gerekmektedir. Bu nedenle, iç mekan süs bitkileri yetiştiriciliğinde, özellikle son yıllarda olabildiğince küçük saksılar kullanılarak. saksı harçlarının sıvı gübrelerle desteklenmesi ilkesi yerleşmiş bulunmaktadır.
Saksı değiştirme sırasında köklere ve bu arada tüm bitkiye toplu bir görünüş kazandırmak, bitkinin ali kısımlarında oluşabilecek çıplaklaşmaları önlemek amacı ile sürgün ve ana dallarda budama yapılabilir. Ancak bazı bitkilerin budamaya karşı duyarlı oldukarı da unutulmamalıdır. Kök budaması ise kök uçlarının canlılığım yitirdiği veya kök sisteminin aşırı geliştiği durumlarda söz konusudur. Böyle durumlarda kökler keskin bir bıçakla hafifçe budanır. Çürümeleri önlemek için kök budaması sırasında kalın etli köklerde oluşan yaraların üzerine odun kömürü tozu serpilmelidir.
Saksı değiştirme sırasında dikkat edilecek konulardan biri, yeni saksının kullanımından önce bir süre kireç içermeyen su veya akar su içerisinde bırakılmasıdır. Bunun nedeni, yeni saksıların çok azla su emmesi, bitki toprağına verilmiş olan suyun büyük bir kısmını kullanmasıdır Eğer bitki daha öne ekullanılmış bir saksıya alınacaksa, saksının içi ve dışı, saksı dibine konulan çakıl taşları veya saksı kırıkları su altında bir tel fırça ile iyice temizlenmelidir.
Saksı değiştirme konusu çerçevesinde ele alınması gereken diğer bir nokta da, değişik malzemelerden yapılmış saksıların karşılaştırılmasıdır. Bununla ilgili olarka, pratikte en çok kullanılan saksılar olan toprak ve plastik saksılar arasındaki farklılıklara aşağıda kısaca değinilmiştir.
Plastik saksılarla toprak saksılar arasındaki en önemli farklılık gözenekliliktir. Plastik saksılar gözeneksizdir. Toprak saksılar ise, yapım tekniklerine bağlı olarak değişik oranlarda gözenek içerirler, bu da, plastik saksılarla aralarında bazı farklılıkların oluşumuna yol açar.
Plastik saksılarda buharlaşma yoluyla su kaybı yalnızkompost yüzeyinden olur. Buna karşılık, toprak saksılarda su kaybı kompost yüzeyine ek olarak gözenekli saksı duvarından da olmaktadır. Toprak saksıların duvarından olan su kaybı, toplam su kaybına oranlandığında, kışın daha fazla olup, saksıduvarından su kaybı hemen hemen kompost yüzeyinden olan kayba eşittir, bu nedenle, kışın yetiştiricilikte toprak saksıların kullanılması, özellikle aşırı sulamaya duyarlı bitkiler yönünden yararlıdır. Plastik saksılar kullanıldığı zaman, hava kapasitesi yüksek ve drenajı iyi kompost kullanılması önem kazanmaktadır. Ancak gözenekli saksılar suyun saksı duvarından geçmesine izin verdiği halde, havanın geçmesine izin vermez. Öte yandan, toprak saksı kullanıldığında, toprak yüzeyinden ve duvarlardan buharlaşmayla kaybolan suyun yerini kompostun yüzeyinden aşağıya doğru hava almakta ve böylelikle kompostun havalanması artmaktadır.
Toprak saksılardan gerek toprak yüzeyinden gerekse saksı duvarından buharlaşmayla su kaybı fazla olduğu ve su buharlaşırken çevreden ısı absorbe ettiği içinkompost sıcaklığı da azalmakta ve plastik saksılardan daha düşük olmaktadır. Bu iki tip saksı arasındaki sıcaklık farklılıkları buharlaşma oranına bağlı olarak yazın gündüz 4°C ile kışın gece 1°C arasındaki değerlerde olabilmektedir.
Plastik ve toprak saksılar arasındakidiğer bir ayırdedici özellik de bitki besin maddeleri ve tuzluluk açısındandır. Toprak saksıların duvarından buharlaşma yoluyla su ile birlikte kompostun içerdiği bir kısım bitki besin maddeleri de gider. Daha önemlisi, saksı duvarında suyun buharlaşmasıyla çökelerek kalan ve zamanla biriken bu tuzlardan bitkiler etkili bir şekilde zararlanabilir. Arıca, toprak saksıların su absorbe etmelerinden dolayı çoğu zaman nemli olmaları, saksının kenarlarına değen bitki sap ve yapraklarının çürümelerine yol açabilir Sözgelişi, Saintpaulia ve Sinningia gibi tüylü yapraklı bitkiler için bu konu önem kazanır.
Öte yandan, plastik saksıların temizlenmesi, toprak saksılardan çok daha kolaydır. Kompost parçacıkları, mantar ve bakteri artıkarı gibi enfeksiyon kaynaklan çok daha kolay ortadan kaldırılabilir. Ancak, parçacıkları, mantar ve bakteri artıkları gibi enfeksiyon kaynakları çok daha kolay ortadan kaldırılabilir. Ancak, toprak saklıranı buharla sterilize edilebilmelerine karşılık, plastik saksıların çoğu bu sıcaklıkta bozulur. Dezenfeksiyonda kimyasal maddeler kullanılır. Sözgelişi, 10 dakika süreyle formaldehit'te tutmak iyi sonuç vermektedir.
Saksı değiştirme sırasında yapılacak işlemler şöyle sıralanabiir: Saksısı değiştirilecek olan bitkinin toprağı hafifçe nemlendirilir. Bitkinin kök boğazı sol elin yüzük parmağı ile orta parmağı arasına alınır. Bu arada sol elin avuç içi saksı toprağını tutar ve saksı ters çevrilerek kenarı sert bir yere hafifçe vurulur, böylece bitkinin kök yumağının saksı kenarından kolayca ayrılması sağlanmış olur. Sağ elle saksı çıkarılır ve bu sırada toprağın dağılmamasına özen gösterilir.Daha önce belirtildiği şekilde kök ve gövde budaması yapılır. Bundan sonraki işlem yeni saksının dikim için hazırlanmasıdır. Saksının dip kısmındaki akıtma deliği üzerine küçük bir kaskı kırığı konur. Böylelikle sulama sırasında toprağa verilen suyun fazlası bu delikten dışarı akar. Saksı dibinde akıtma deliğinin bulunmaması vey bu deliğin kapanması durumunda kökler fazla sulama ile kısa zamanda çürürler. iyi drenaja gereksinimi olan bitkilerde ise, saksı dibinde önce saksı kırıkları veya küçük çakıllardan bir drenaj tabakası oluşturulur.
Yeni saksıya dikim sırasında bitki sol el ile saksı ortasına gelecek biçimde ve istenilen yükseklikte tutulur. Bitkinin eskisine oranla daha derin veya yüzeysel dikilmemesine dikkat edilmelidir. Ancak, bu kuralın tersine bazı bitkiler (sözgelişi Anthurium andreanum) sürekli biraz daha derine dikilir. Sağ elle kök yumağı ile saksı arasında kalan boşluğa yeni hazırlanan harç doldurulur ve boşluk kalmaması için harç çepeçevre parmakla bastırılır. Daha sonra saksı tabanı üzerinde birkaç kez masaya vurularak harcın iyice oturması sağlanır. Saksı tümüyle toprakla doldurulmamalı sulama payı olarak saksı kenarı üst düzeyi ile toprak yüzeyi arasında 1,5 cm. dolayında bir boşluk bırakılmalıdır.
Saksı değiştirme işlemi bittikten sonra, bitkilere önce toprak tümüyle nemli duruma gelinceye değin su verilir. Daha sonraları az su verilmeli, ama sık sıkk su püskürtülmelidir. Saksısı yeni değiştirilmiş bitkiler; ışık seven nitelikte olsalar bile, başlangıçta doğrudan güneş ışığı altında bırakılmamalı, yarı veya hafif gölge yerlerde bulundurulmalıdır. Ayrıca, bitkilere kök sisteminde oluşan yaralar kapanmadan ve yeni kökler oluşmadan önce 4-6 hafta süreyle gübre verilmemelidir.
Saksı toprağının değiştirilmesi gibi, gevşetilme yoluyla havalandırılması da önemli bir bakım önemlidir. Bu işlem için uç kısmı hafif sivri tahta bir çubuktan yararlanılabilir. Saksı toprağı, biri İlkbaharda büyüme ve gelişme dönemi başında ve diğeri de Kış dinlenmedönemi başlangcında olmak üzere yılda en az iki kez gevşetilmelidir. Saksı toprağının gevşetilmesinde, saksının iç çevresidolayındaki topraktan bitkinin kök boğazına doğru bir yön izlenir. Bu işlem yapılırken köklerin zararlanmamasına özen gösterilmelidir.

BAHCESELFORUMSEL

 

efendim küçük bitkileri küçük saksıya koyun diyorlar.çünkü büyük saksıda sadece kök yapar.bitki gelişmezmiş sizce doğrumu?teşekkürler

tohumdan ektiğim çöl gülü çıkmaya başladı ama saksı ufak geldi sanırım ne zaman değiştireyim

Çöl Gülü (Adenium obesa)
Tropik bir bitkidir.Zakkumla akrabalğı vardır.Bitkinin büyüklüğü gelişimi yeterli bir duruma geldiyse zamanı beklemeden saksı değiştirme yapılabilinir.Fakat saksı değiştirme uygulaması yapılırken köklerin zarar görmemesine ve yeni saksının sadece bir boy büyük olmasına dikkat etmeliyiz.Sonrada suyumuzu vermeyi unutmayalım

Angehängte Grafiken

	colgulu7.jpg (152,0 KB (Kilobyte), 1x kez indirilmiştir)
	NeriumoleanderEsener.jpg (149,1 KB (Kilobyte), 1x kez indirilmiştir)