SU
Suyun tohum tarafından emilmesi çimlenme olayının ilk basamağını oluşturur.
Suyun alınmasını etkileyen en önemli etmenler tohum ve kabuğunun özelliği ve
tohumun çevresinde bulunan alınabilir suyun miktarıdır. Tohumlar gerek muhafaza
ve gerek çimlenme sırasında aldıkları suyun miktarı ve alınma hızı açısından
farklılık gösterirler. Suyun alınma hızını sıcaklık da etkiler, yüksek
solaklıkların etkisi hızın artması lehinedir. Bazı tohumlarda kabuklar suyu
hemen hemen hiç geçirmezler, bu kabuklar herhangi bir şekilde yumuşatılıp
parçalanmadıkça çimlenme olmaz. Çimlenmekte olan tohuma verilen su hem çimlenme
gücüne hem de çimlenme hızına etki yapar.
Uygun su miktarını sürekli olarak asğlamak güçtür. Çünkü çimlenme, ortamın
sıcaklık ve nem yönünden dalgalanmalara uğrayan üst yüzünde oluşur. Zorunlu
olarak yüzlek ekilen küçük tohumlarda vveya çimlenme hızının düşük olduğu
durumlarda sorun daha büyüktür. Sulama sürekli yapılmalı, ancak aşırı derecede
olmamalıdır. Aşırı sulamalar çökertenin ortaya çıkmasını teşvik eder. Böyle bir
durumla karşılaşılırsa, sulamalar olabildiğince en aza indirilip, fideler zaman
zaman uygun ve piyasadan sağlanabilen bir fungisit ile ilaçlanmalıdır.
Sulamalar genellikle sabahları yapılmalıdır. Öğleyin ve yakıcı sıcaklarda, gün
ortasındaki sulamalardan kaçınmalıdır. Öte yandan kötü bir drenajla birlikte
aşırı bir sulama da çok zararladır, çünkü bu durum çimlenme ortamındaki
havalanmayı azaltır ve çürümelere neden olur.
SICAKLIK
Çimlenme için ikinci gereksinim ugyun bir sıcaklıktır. Sıcaklık, çimlenmeden
sonra fidelerin büyümesi üzerine de etki yapar. Çoğu kez, çimlenme için gerekli
sıcaklıktan biraz aşağı sıcaklıklar fidelerin büyümesi için çok uygundur.
Tohumların çimlenmesi için sıcaklık istekleri en düşük, en yüksek ve en uygun
olmak üzere genellikle üç esas üzerinden düşünülür. Bu sıcaklıkların herhangi
bir tür için saptanması çok zordur, çünkü sıcaklık hem çimlenme gücüne hem de
çimlenme hızına etki yapar.
En düşük sıcaklık bunun altında çimlenmenin olmadığı, en yüksek sıcaklık ise
çimlenmenin oluştuğu yüksek sıcaklıklardır. Bu sıcaklığın üstünde birçok
türlerin tohumları zararlanır, diğer bazılarının tohumu ise zararlanmaz, fakat
dinlenmeye girer. Tohumların yaşaması için toprak sıcaklıklarının üst sınırı
30.40°C arasındadır. Sıcak havalarda toprak yüzeyine doğrudan doğruya gelen
güneş ışınları, sıcaklığı bitki dokularına
zararlı olacak düzeye çıkarabilir. Bu durumda toprak nemi de çabucak kaybolur.
Fideler etkileyen bu sıcak zararı, patogen organizmaların neden olduğu çökerten
hastalığına benzer. Bu nedenlerle birçok bitki için gölgelenme şarttır.
Optimum sıcaklık çimlenme için en uygun olanıdır. Bu sıcaklıklar yüzde olarak en
çok fidenin en yüksek çimlenme hızıyla oluştuğu sıcaklıklardır. Sözgelimi,
Cyclamen persicum'un optimum çimlenme sıcaklığı 16°C dolayındadır. Daha düşük
(10°C) ve daha yüksek (25-30°C) Sıcaklıklarda çimlenme gecikmektedir. Primula
obconica'da ise en iyi ve en hızlı çimlenme 20°C'de olmaktadır. Özellikle
15°C'nin altında ve 25°C'nin üstündeki sıcaklıklar cimlenmeyi geciktirmekte.
30°C'nin üzerinde ise kesinlikle çimlenme olmamaktadır.
İç mekan süs bitkileri tohumlarının çimlenmeleri için gerekli sıcaklıklar
çizelge 3'de verilmiştir. Görüldüğü gibi, tropikal bitkilerden bazı palmiye
türlerinin tohumları çimlenme için oldukça yüksek (24.27°C) sıcaklık
istemektedirler.
ÇİZELGE: 3 - İÇ MEKAN SÜS BİTKİLERİ TOHUMLARININ ÇİMLENMESİ İÇİN GEREKLİ
OPTİMUM SICAKLIKLARI (°C)
10-13 13-16 16-18 18-21 21-24 24-27
Araucaria Citrus Asparagus Begonia x Agave Chamaedorea
Fatsia Cyclamen Begonia semp. tuber Aloe Hoela
Fuchsia Calceolaria Anthurium Microcoleum
Heppeastrum Caleus Scheffiera
Impatiens Cyperus Senecio
Pelargonium Dizygotheca Sinningia
punica Kalanchoe
Sedum. Phoenix
Primula
Saintpaulia
OKSİJEN
Tohumlar canlılığını koruduğu sürece solunum devam eder, bu nedenle oksijen
şarttır. Çimlenmemiş tohumda solunum hızı düşük olduğundan oksijen kullanımı çok
düşük düzeydedir. Ancak, çimlenme sırasında, solunum hızı artar ve oldukça fazla
oksijen kullanılır.
Oksijen azlığının çimlenme üzerine etkisi çok önemlidir. Eğer oksijen çok az
miktarda olursa, çimlenmesine tümüyle durmasa bile gecikebelir. Aşırı derecede
sulamalar, özellikle drenajı kötü olan tohum yastıklarında ortamın boşluklarını
havadan çok su ile doldurduğu için oksijen miktarı çok azdır.
IŞIK
Her ne kadar ışık gereksinimini tohum testlerinde çok önemli bir etmen değilse
de fide üretiminde bunun üzerinde kesinlikle durmak gerekir.
Çimlenmenin ilk aşamalarında fideler tohumdaki yedek besin maddelerini
kullanırlar. Işık bu dönemde genellikle gerekli değildir. Işığın uyartım gücü,
ancak tohumlar suyu alıp şiştikten sonra etkili olmağa başlar. Daha sonraki
büyüme yapraklarda yapılan özümleme sonucunda oluşan karbonhidrat yapımına
bağlıdır. Dayanıklı ve güçlü bitkilerin oluşumu için oldukça yüksek şiddetli
ışık zorunludur.
Işık Fidelerde büyüme olayını etkiler, Işığın gerekenden az olduğu durumlarda
sarı renkli, ince uzun ve zayıf fideler oluşur. Kısa, güçlü ve bodur fidelerin
elde edilmesi için bunların yeteri kadar ışıklanmaları sağlanmalıdır.
Öte yandan aşırı derecede yüksek ışık şiddeti fidelerde sıcaklık zararı
oluşturan yüksek sıcaklıkla sonuçlanır. Sonuç olarak aşırı derecede düşük veya
yüksek ışık şiddetinden sakınmalıdır. Fidelerin ilk büyümesi sırasında birçok
bitkiler için kısmi bir gölgeleme zorunludur.
TOHUM EKİMİ
Çimlendirme ortamını içinde tutabilecek ve sulama suyunun fazlasınıdışarı
akıtabilecek herhangi bir kap, tohumların çimlendirilmesine uygun duruma
getirebilir. İç mekan süs bitkilerinin tohumları seralarda hazırlanmış
yastıklara, kasalara, saksılara veya polietilen torbalara ekilebilir.
Tohumların ekim zamanı, üretilecek bitkinin türüne olduğu kadar tohuma
uygulanacak özel işlemlere de
bağiıdır. iç Mekan süs bitkileri tohumları için en uygun ekim zamanları çizelge
4'de görüldüğü gibi çoğunlukla ilkbahar ve Sonbahar aylarıdır.
Ekim yöntemi tohumun irilik ve ufaklığına göre değişir. Çok küçük tohumlar
toprağın yüzüne serpilerek, orta irilikte tohumlar 2.5 cm. aralıkla açılacak
yüziek çukurlara ekilirler. Çok sık bir ekim yapmaktan kaçınmak için, küçük ve
orta irilikteki tohumların, ekimden önce ince kum, kül vb. gibi materyalle
karıştırılması gerekir. Aksi takdirde fideler istenmeyen niteliklerde büyür ve
gelişirler, yani cılız olurlar. Tohumların çok seyrek ekilmeleri halinde ise,
çimlenip toprak yüzüne çıkmaları gecikir.
Tohumlar ekildikten sonra üzeri tohumun iriliğine uygun kalınlıkta bir harç
tabakasıyla kaplanır ve tohumun toprakla iyice teması için tahta tokmaklarla
bastırılır. Genel olarak tohumların ekimderinliklerini kendi büyüklükleri kadar
hesaplamak gerekir. Ekim tohumun üzeri, en fazla kendi çaplarının 2-4 katı kadar
bir harç tabakası ile örtülür. Aksi halde tohumlar havasızlıktan çürür. Çok
ince, hafif tohumların üzerlerinin örtürülmesine gerek yoktur. Bunların yalnızc
atoprak yüzeyine serpilerek düzgün birtahla ile hafifçe bastırılmaları
yeterlidir. Bu arada üst toprak taabakasının çok ince elenmiş olmasına özen
gösterilmelidir.
Tohumların üzerleri harç ile kapatıldıktan sonra tohumların toprak yüzeyine
çıkmamaları içinsözgeçli kovalarla hafifçe sulama yapılır. Çimlenmenin başlangıç
evresinde su kaybını azaltmak amacıyla tohum yastığının üzeri bir cam veya
polietilen örtü ile kapatılır ve üzeri çuval parçası, gazete kağıdı vb.
materyalle gölgelenir. Tohum ekiminden çimlenmeye değin harcın nemli olması
istenir. Bu nedenle ara sıra su gereksinmesini karşılamak üzere kontrollar
yapılır.
iyi hazırlanmış bir çimlendirme ortamında, sağlam tohumlar ekildiği, takdirde,
bitki çeşidine bağlı olarak genellikle 7-20 gün içerisinde tohumlar çimlenir ve
toprak yüzüne çıkarlar. Çizelge 5'de görüldüğü gibi bazı bitkilerin tohumları
daha uzun sürelerde çimienebilmektedir. Yastık veya kasalarda çimlenme başlar
başlamaz tüm örtüler kaldırılarak fidelerin ışık almaları sağlanır. Çimlenmeden
itibaren esas saksılarına şaşırtılıncaya değin fidelerin iyi gelişebilmeleri
için bakımlarına gerekli özen gösterilmelidir. Başlıca bakım işleri arasında
zamanında ve yeterli sulama, yabani otları ayıklama, havalandırma, hastalık ve
zararlılarla mücadele yer alır.
ÇİZELGE: 4 - İÇ MEKAN SUS BİTKİLERİ TOHUMLARININ EN UYGUN EKİM ZAMANLARI
BİTKİ TÜRÜ EKİM ZAMANI
Agave Nisan
Aloe Mart
Anthurium Şubat
Araucaria Mart
Asparagus Nisan
Begonia semperflorens Şubat-Mart
Begonia x tuberhybrida Ocak-Şu bat
Calceolaria Haziran
Citrus Mart
Clivia Ocak - Şubat
Coleus Ocak
Cordyline Nisan
Crassula Nisan - Mayıs
Cyclamen Eylüi veya Ocak-Şubat
Cyperus Mart-IVlayıs
Dizygotheca Şubat-Nisan
Fatsia Nisan
Fuchsia Mart-Nisan
Hippeastrum Mart
Hoeia (Kenîia) Şubat
impatiens Mart
Kalanchoe Mart
Microcoelum (Cocos) Şubat-Mart
Pelargoniuın Şubat
Phoenix Şubat-Mart
Primula Temmuz-Ağustos
Punica Mart
Scheffiera Şubat-Mart
Sedum Mart-Nisan
Senecio (Ceneraria) Nisan-Ağustos
Sinningia (Gloxinıa) Şubat-Mart

ÇİZELGE: 5-BAZI İÇ MEKAN SÜS BİTKİLERİ TOHUMLARININ ÇİMLENME SÜRELERİ
BİTKİ TURU ÇİMLENME SÜRESİ

Aachmea 14-20 Gün
Begonia semp. 14-20 gün
Calceolaria 7-10 gün
Coleus 10-14 gün
Cyclamen 25-28 gün
Guzmania 20 gün
Hippeastrum 21-28 gün
Hoeia 60-270 gün
Impatiens 10-14 gün
Kalanchoe 10-14 gün
Pelargonium 7-10 gün
Phoenix 60 gün
Primula 14-20 gün
Senecio 10-14 gün
Sınningia 14-20 gün
FİDELERİN ŞAŞIRTILMASI
Tohumlar çimlendirme ortamına sık ekilirse, çıkan fideler kısa zamanda birbirine
girer ve eğer hemen şaşırtılmazlarsa büyümede aksaklık meydana gelir, bu işlem
ilk 2-4 yaprak ortaya çıkar çıkmaz ve fideler elle tutulabilecek bir büyüklüğe
gelir gelmez yapılır. Süs bitkileri fidelerinin optimum çimlenme koşullarında
tohum ekiminden ne kadar zaman sonra şaşırtmaya gelecekleri çizelge 6'da
verilmiştir.
ÇİZELGE: 6- BAZI İÇ MEKAN SÜS BİTKİLERİ FİDELERİNİN ŞAŞIRTMA ZAMANLARI
BİTKİ TURU EKİM İLE ŞAŞIRTMA ARASINDA GEÇEN ZAMAN
Begonia semperflorens 5-7 hafta
Cyclamen persicum 8-10 hafta
Guzmania Lingulata 4-6 ay
Impatiens vvalleriana 5-7 hafta
Pelargonium zonale 2-3 hafta
Senecio cruentus 5-7 hafta
Şaşırtılan fideler, daha geniş aralıklarla ya başka kasalara veya tek tek saksı
vb kaplara dikilirler. Şaşırtmada 12x12 cm.lik kil saksılar en uygunu olup, 1 m3
harç ile bu saksılardan 1200 adet doldurulabilir.
Şaşırtılacak fideler mutlaka seçilmeli, sağlıklı ve tam gelişmiş olanları
şaşırtılmalıdır. Hastalıklı, sakat, cılız fideler ayıklanmalıdır. Köklerin zarar
görmeden çıkması için, yastık veya kasalardaki fideler bir gün önce bol su ile
sulanmalıdır. Fidelerin çimlendirme yerinden çıkartılırken gövdelerinden değil,
kotiledon (=çim) yapraklarından tutulmalıdır. Dikkatlice yukarı çekilen fideler
şaşırtma kasaları veya saksılara dikim çubuğu ile açılan çukurlara dikilir.
Dikimden sonra kök bölgesindeki hava boşluklarını çıkarmak için fidelerin
etrafındaki toprak kuvvetlice bastırılır ve can suyu verilir. Fidelerin
tutmaları için kasa veya saksılar birkaç gün gölge ve serin bir yerde tutulur ve
sulanmalarına özen gösterilir.