Adiantum, Nephrolepis, Platycerium, vb. gibi eğrelti olarak bilinen çiçeksiz
bitkiler spor ile üretilir. Spor genellikle tohumdan farklı bir yapıya sahiptir.
Bir hücreden oluşmuştur ve nemli ortamlarda yaşar. Çoğunlukla çizgi veya
noktalar halinde eğrelti yapraklarının alt yüzünde üretilir. Bazen de yaprak
kenarları boyunca oluşurlar. Bir spor kesesi içinde bulunurlar. Sporlar
olgunlaşınca kese çatlar ve sporlar dağılır. Uygun ortam bulunca çimlenerek
gelişirler ve yeni bir eğrelti bitkisi oluştururlar.
Sporların çimlendirme ortamı olarak kullanılabilecek başlıca karışımlar
şunlardır:
- Hacim olarak eşit miktarlarda turbayosunu ve ince kumun karışımıyla elde
edilen harç,
- Hacim olarak 1 kısım tınlı toprak, 1 kısım yaprak çürüntüsü (veya turba
yosunu) ve 1 kısımkaba kumun
karışımıyla elde edilen harç veya
- Afrika menekşeleri için önerilen ince bünyeli karışımlar (Bu karışım 4
kısım tınlı toprak, 4 kısım yaprak
çürüntüsü (veya turba yosunu), 2 kısım kum ve 2 kısım yanmış ahır gübresinin
hacim olarak karıştırılması ile
oluşur.)
Hazırlanan karışım 0.6 cm.'lik elekten geçirilmeli, kaynar su veya buharla
sterilize edilmelidir. Ekimden önce, ekimin yapılacağı sera kısmı iyice
yıkanmalı ve temizlenmelidir. Ayrıca kıldan yapılmış ekim tavalarının da
sterilize edilmesi gerekir. Ekim tavalarının dibine önce çakıltaşı, vermikülit
veya saksı k laklarından oluşan bir drenaj materyali yerleştirilir. Harç, ekim
tavalarına üst kenardan 2 cm. boşluk kalacak şekilde doldurulur ve iyice
sulanır. DAha sonra sporlar ekilebilir. Ekim sırasında sera içerisinde herhangi
bir hava akımı olmaması, çok özenli ve temiz çalışılması gerekir.
Eğrelti sporlarının çimlendirilmesi özellikel Ağustos-Eylül veya Aralık-Mart
ayları arasnıda yapılır. Sporların ekiminde 2 yöntem izlenebilir.
1- Spor tayışan yapraklar 1 cm.lik parçalar halinde kesilir ve spor kısmı
harçla temas edecek şekilde ekim
tavasının yüzeyine yatırılır. Sporlar çıkarıldığı zaman yaprak parçaları alınır.
2- Veya ekimden birkaç gün önce, iyi gelişme gösteren anaç bitkilerden
olgun sporları taşıyan yaprakalr
toplanır. Bu yapraklar katlandıktan sonra temiz kağıt torbalar içinde veya
kağıda sarılarak sıcak ve kuru bir yerde
saklanır. Birkaç gün içerisinde küçük kahverengi sporların kendiliğindendüşerek
kağıt torba içerisinde toplandığı
görülür. Daha sonra sporlar harcın yüzeyine homojen bir şekilde ve ince bir
tabaka oluşturacak tarzda serpilir.
Sporların ekiminden hemen sonra tavaların üzeri camla örtülür. Veya tavalar cam
veya polietilen ile örtülmüş, 21-24°C sıcaklığı olan bir üretme yastığına konur.
Üretme yastığı ve kasaları ışıkg eçmemesi için kağıt ile gölgelendirilir. Sporla
üretim yönteminde en önemli konulardan biri, çimlendirme ortamının sürekli nemli
tutulmasıdır. Sporların ekim sırasında düzgün dağılışlarının bozulmaması için,
yapraklar görülene değin yukarıdan su verilmemelidir. Ekim tavalarına ya
aşağıdan su verilmeli veya şişleme suretiyle ortamın nemli tutulmasına
çalışmalıdır.
Sporlar genellikle 3-4 hafta içerisinde çimlenir. Sporlar çimlendiğinde, ilko
alrak üretme organlarının alt kısmında ince, yassı, yeşil bir doku (protalyum)
oluştururlar. Bu evrede biraz ışık alması içinkağıt örtü kaldırılır. (Güneş
ışığı olmamalıdır.) Çimlenen ve bir miktar gelişen fidecikler daha sonra ince
bir süzgü ile yukarıdan sulanırlar. Sporların tümü çimlendikten sonra cam
üzerindeki kağıt örtü kaldırılır, ancak tavaların serada gölge bir yerde
korunması sürdürülür.
İlk şaşırtma, protalyumlar birleşmeye ve kkaynamaya başladığında, içerisinde
çimlendirme ortamı olarak klullanılan harç bulunan tavalara küme halinde
yapılır, 3-5 ay içerisinde ilk kök ve bileşik yaprakçıklar oluşmaya başlar. Bu
dönemde de sulama özenle yapılmalı ve genç bitkiler serada 16-20°C'de, hafif
aydınlık bir yerde bulundurulmalıdır. Gelişen bitkiler, özelilkel toprak
düzeyinde yosun oluştuğunda şaşırtılmalıdır. Şaşırtma, kümeciklerin birkaç bitki
bir arada bulunacak şekilde ayrılması suretiyle kasalara yapılır. Birkaç kez
tekrarlanan şaşırtmadan sonra, genç eğreltiler yeterince irileştiğinde
dikkatlice küçük saksılara alınırlar. Genç bitkilerin olgun eğreltiler için
önerilen kış sıcaklıklarına gereksinimi vardır.