Kivide Yaz, Kış ve Ürün Budaması


BUDAMA

Kivi bitkisi kuvvetli büyüme ve gelişme göstermesi nedeni ile düzenli budamaya ihtiyaç gösterir. Budama üç şekilde uygulanır: Şekil budaması , kış budaması, yaz budaması

ŞEKİL BUDAMASI

Bu budama şekli yeni dikilmiş veya aşılanmış genç bitkilere şekil vermek için uygulanır. Amaç; düzgün büyüyen dik ve sağlam bir gövde elde etmektir. Bahçeye fidan dikildikten sonra aşı yerinin üzerindeki iki veya üçüncü göz üzerinden tepesi kesilir. Gözler sürmeye başlayınca kuvvetli olan sürgün bırakılır, diğerleri dipten kesilir. Sürgünün dik büyümesi için fidanın yanına bir herek dikilir. Ve fidan gevşek bir şekilde hereğe bağlanır. Sürgün sık sık kontrol edilerek hereğe tutturulmalıdır. Sürgün hereğe sarılınca, yarı büyüklüğünü geçmiş yaprağın üzerinden kesilir, Yeni oluşacak koltuk sürgünü hereğe bağlanarak büyütülür.
Gövde oluştururken dipten çıkan obur sürgünler sürekli temizlenmeli, büyüme mevsimi boyunca gövde üzerinde gelişen yan dallar da temizlenmelidir. Şayet gövde iyi gelişip de tel seviyesine ulaşmışsa telin 10-15 cm altından tepesi kesilerek, yan kolların oluşturulması yoluna gidilmelidir. Ters istikamette olan bu sürgünler orta tele bağlanarak ileride ana kolların oluşması sağlanır. Kış budaması yapılırken eğer bu kollar iyi gelişememişse sürgün kalınlığının 0.65 cm, yani odunlaştığı yerden kesilmelidir.
İkinci yıldan itibaren ana kollar iyice gelişmeye başlar. Bu kollar 50 cm aralıklarla orta tele bağlanır. Ana kol uzadıkça yan kollar 20-30 cm aralıklarla çıkmaya başlar. Bu dallar dış tele bağlanmalıdır, aksi taktirde birbirine sarılarak gelişmeleri zayıflar. İkinci yılı izleyen kış döneminde yan dalların uçları odunlaştığı yerden kesilip atılmalıdır. Budama yapılırken her türlü obur dalın ve gövde üzerinde çıkan istenmeyen sürgünler dipten çıkartılır.
Üçüncü yıl ana dal bitişik asmaya 40-50 cm kalıncaya kadar büyütülür, yan dallar ana kollara dik olarak büyütülür (Şekil 22). Bunların haricinde dıştan ana gövdeye paralel büyüyen dallar kesilir. Böylelikle kivinin iskelet yapısı ortaya çıkmış olur. Üçüncü yılın sonunda kış dinlenme döneminde asmada 6-8 adet çubuk bırakılır. Meyveler son yılın sürgünlerinden elde edilir. Kivi bitkisi Kuvvetli büyüme ve gelişme göstermesi nedeni ile diğer asma türleri gibi düzenli budamaya ihtiyaç gösterir.


Şekil 22. T sisteminde kivi asmasının terbiye şekli
KIŞ ÜRÜN BUDAMASI

Kış budaması, bitkinin aktif olmadığı dönemde, yani yaprak dökümü ile ilk baharda gözlerin uyanması arasında geçen sürede yapılan budamalardır. Budamadaki amaç; yeşil aksamın gelişmesiyle mahsul verimi arasında dengeyi kurarak, bitkinin yeterli güneşlenme ve havalanmasını sağlamaktır. Kısaca kış döneminde yapılan budama, meyve vermeyi teşvik etmek için yapılır diyebiliriz. Budama geciktirilirse yani su yürüme zamanına yakın dönemlerde yapılırsa, yaranın kapanması zorlaşacağından özsu akışı fazla olacak ve bitki su kaybedecektir.Bu nedenle kış budaması için en uygun zaman Aralık- Ocak aylarıdır.
Kış budaması yaparken aşağıda belirtilen hususlara dikkat edilmesi gerekir.
- Birbiri üzerine çıkmış, rüzgar ve kardan zarar görmüş dallar ile bükülmüş, sarılmış ve istenmeyen yöne doğru büyümüş dallar çıkartılır.
- Dik büyüyen, boğum araları uzun olan ve gölgede gelişen sürgünler iyi olgunlaşamadıkları için az verimlidirler. Bu dallar gövdeden uzaklaştırılmalı veya duruma göre belli mesafelerden kısaltılmalı ve kapalı olanlar güneş alacak şekilde budanıp açılmalıdır.
- Verimli çubukların boğum araları kısadır, gözler şişkin ve dolgundur. Ayrıca uçları yaz içinde kendiliğinden körleşen sürgünler iyi odunlaşır ve verimli çubukları oluşturur.
- Çoğunlukla bir yaşındaki sürgünlerin dipten başlayarak ilk 6-10 gözünden ürün alınır.
- Yeterli güneş ışığı alan sürgünler olgunlaşarak ürün verebilirler.
Yukarıda sayılan maddeler dikkate alınarak kış budamalarında kivinin yaşına göre gövde üzerinde belirli sayıda çubuk bırakılır. Bunun için birinci yıl kış budamasında teller üzerine yatırılan iki koltuk 30-40 cm’den budanır. İkinci yıl budamasında kordonlar uzatılacağı gibi, kordonlar üzerinde 10’a kadar en az 1 cm kalınlığında olan ürün çubukları bırakılır. Üçüncü yıl kış budamasında ayni işlem yapılır. Bu yıl iyi gelişmiş bir bitkiden 50-60 adet meyve alınabilir. Gelişme kuvvetli değilse meyvelerin bir kısmı erkenden atılmalıdır. Asmanın verim, kalite, gelişme ve çubukların olgunluk ve uzunluklarına göre yıla göre artarak 4-6. yıllarda 100-150, 7’nci yıldan sonra 130-250 göz/asma, yükleme yapılır. Budama yaparken yaşlı dallar kesildikten sonra geriye yenilenecek dal kalmıyorsa, bu gibi durumlarda uzunluğu 3-5 cm olan yaşlı dal parçaları bırakılarak bundan sonraki yıllar için yeni sürgünler oluşturulması sağlanır. Yeni sürgünler elde edildikten sonra bu dal parçaları uygun yerlerinden kesilip atılmalıdır (Şekil 23).
Seyreltme bittikten sonra ürün çubukları 8-10 gözün üzerinden yaklaşık 80-100 cm’den kısaltılarak kenar tellere bağlanır. Temel ilke olarak 1 cm kalınlığındaki dalların tamamında uç alma veya kesme işlemi yapılmalıdır. Eğer bir önceki yıl meyve verimi az olmuş ise, bu yıl meyve verimini normalin üstünde beklemek gerekir. Böyle bir durumda bırakılacak dal uzunluğu olması gerekenden 15-20 cm daha kısa olmalıdır. Böylelikle daha az sayıda fakat daha iri meyve verimi teşvik edilmiş olur. Tersini düşünürsek yani bir önceki yıl fazla ürün elde edilmişse bayçede bu yıl az sayıda ürün meydana gelecektir. Bu gibi durumlarda aşırı budamalardan kaçınılmalıdır (Şekil 24).
Erkek kivi asmalarını kışın budama yerine çiçeklerini döktükten sonra budanmaları daha uygundur. Ancak dalların sıkışarak birbirine girmesi ve birbirini gölgelemesi sonucu sonraki yıllardaki çiçek gözü verimini azaltır. Bu nedenle sınırlı miktarda kış budaması yapılabilir.


Kaynak : ziraatci.com