Mantar hakkinda bilmeniz gerekenler
Son bahar ile birlikte mantarlar kendini gostermeye basladi. Ilac sanayiinde de kullanilan mantarlarin zehirsizini bile fazla tuketmek zararli.
Zehirli olanla olmayani ayiramayan insanlar, bosu bosuna hayatini kaybediyor. Mantar uzmani Jilber Barutciyan, zehirli olmayan mantarlarin fazla tuketilmesinin de zararli oldugunu belirtiyor.
Ormandan toplanan mantarlarin gida zehirlenmelerine sebep olmasiyla her yil onlarca kisi hayatini kaybediyor. Zehirlendigi halde kurtulanlar ise omur boyu saglik sorunlari yasiyor. Turk insani ozellikle dogal ortaminda yetisen mantari tuketmeyi seviyor; ancak mantar hakkinda cok fazla bilgi sahibi de degil. Mantarlar hakkinda sistemli bir egitim verilmedigi icin yalan yanlis bilgilerle zehirli olan ile olmayani ayirt etmek de guclesiyor.
Her yore kendi mantarini tanidigini iddia ediyor; ama ornegin Istanbul'da zehirli diye ormanda tekmelenen bir mantar, Giresun pazarinda satilabiliyor. Isvicre Resmi Mantar Kontrol Birimleri Dernegi (Vapko) uyesi mantar uzmani Jilber Barutciyan, herkesi pazarda acikta satilan, tazeligini kaybetmis mantarlari yememeleri konusunda uyariyor. Mantarlarin turlerine gore zehirleme oranlarinin farkli oldugunu belirten Barutciyan sunlari soyledi:
"Hafif bir ishale sebep olmasi bile mantari zehirli saymak icin yeterlidir. Isvicre'de yuz kisiden birine alerji yapan bir mantarin satilmasina izin verilmez. Bizim pazarlarda ise oldurucu mantarlar satiliyor. Yenebilir fakat bozulmus oluyor. O mantar zehirler. Mantarin zehirli etkisi kisa surede ortaya cikmayabilir. Yendikten 4 ay sonra vucuda zarar veren mantar bile var."
Turkiye'de mantardan zehirlenme vakasi daha cok 'olum melegi, koy gocuren' olarak bilinen amanita phallodies adli mantardan kaynaklaniyor. Mantarlarin zehirli olup olmadigini anlamak icin hicbir genelleme yapilamayacagini vurgulayan Barutciyan soyle konusuyor:
"Mantari cevre, vucut yapisiyla tespit edip bilimsel ismini koyamadiginiz surece her zaman bir risk vardir. Sutu akarsa zehirsiz, cayirda cikarsa zehirli gibi butun bilgiler yanlistir. Her mantarin zehirli veya zehirsiz benzerleri vardir. Karistirma riski de buyuktur. Mesela, cam ormaninda yetisen 'sacak mantari' denilen mantarin, bir cesidi haric butun turleri zehirlidir. Avrupa'da bunun sadece bir cinsinin satisina izin vardir. Oldurmez ama ishal yapar insani. Hazmi zordur. Mantardan dolayi en ufak bir rahatsizlik bile zehirlenme sayilir."
Mantari tanimiyoruz
Turkiye'de 100'den fazla zehirsiz mantar cesidi bulunuyor. Bazilari nadir bulundugu icin ekonomik degeri cok yuksek. Ancak insanlar bilgilendirilmedigi icin pazarda kilosu 100 liraya satilabilecek mantarlar ormanda eziliyor. Barutciyan'in verdigi bilgilere gore mantar, kivaminin ete benzemesi ve lezzetli olmasinin haricinde sanildigi gibi et kadar protein orani yuksek bir gida degil.
Bazi mineral ve vitaminler ile birlikte sebzelerden daha hallice bir protein tasiyor; ama bu et ve sut urunleri seviyesine varmiyor. Ustelik, hazmi zor oldugu icin sIk tuketilmesi sindirim sistemini zorluyor. Bu yuzden en fazla haftada bir kez yenmesi uygun. Ozellikle cocuklarin daha seyrek yemesi iyi olur.
Mantar hakkinda bilmemiz gerekenler
Modern tipta hicbir mantardan ilac uretilmiyor.
Dunyada bir mantarin acik artirma ile vardigi en yuksek fiyat kilosu 6 bin YTL'den satilan, yeraltinda cikan bir tur.
Mantar, naylon torbaya degil sepete toplanmalidir. Omru 2 gundur. Bundan sonra bozulmaya baslar. Buzdolabinda, hava alacak sekilde saklanmalidir.
Su ile yikamak gerekmez. Firca ile tozunu, topragini temizlemek yeterlidir. Semt pazarlarinda satilan yikanmis bembeyaz kultur mantarlarinin nasil temizlendigi belli degil. Kimyasal madde kullanildigi iddialari var. Nasil temizlendiginin laboratuvarda incelenmesi gerekir. Insanoglu 12 cesit mantarin kulturunu yapmayi basarabiliyor. Pek cogu uretilemiyor.
Bazi mantarlar radyoaktiviteyi, hava kirliligini cok ceker. Otoyol kenarindan, endustri bolgelerinden mantar toplanmamasi gerekir.
Hicbir mantar hemen zehirleyip oldurmez. Yenen miktara gore olum tehlikesi artar. Mide yikama care degildir; cunku zehirlenme anlasildigi zaman zaten mide bosalmis olur.
ZAMAN
|
Mantar hakkinda bilmeniz gerekenler
Normal
