Şeftali Yetiştiriciliğinde Meyve Seyretme


ŞEFTALİ YETİŞTİRİCİLİĞİ

GİRİŞ

Şeftali yetiştiriciliği dünyanın her iki yarım küresinde ve ülkemizin hemen hemen her yerinde çok eski yıllardan beri yapılmaktadır. Çok erkenciden, geç çeşitlere kadar yılın beş ayı pazara taze şeftali sevk etmek mümkündür. Taze olarak tüketildiği gibi meyve suyu konsantresi, pulp olarak ve derin dondurucu ile uzun süre muhafaza etmek mümkündür. Ayrıca şeftali reçel, marmelat ve kurutulmuş olarak da tüketilmektedir.

İKLİM İSTEKLERİ

Şeftali, değişik iklim şartlarına uyabilen meyve türlerinden biridir. Ekvatorun güney ve kuzeyinde 24-25 enlem dereceleri arasında yetiştiriciliği yapılmaktadır. Ülkemizde sıcak iklim Akdeniz ve Ege Bölgesi, mutedil Marmara Bölgesi ve soğuk iklime sahip Doğu Anadolu Bölgesinde yetiştiriciliği yapılmaktadır. Şeftali yetiştiriciliğinde düşük kış sıcaklıkları, çeşidin kış soğuklama ihtiyacı, ilkbahar donları ve düşük yaz sıcaklıkları önem kazanmaktadır. Kış sıcaklığının –18OC -20 OC ye düştüğü yerlerde gözler ve sürgünler donar. Sıcaklık -25 OC’ ye düştüğünde ağaçlar donar. Çeşitlerin kış soğuklama istekleri 250 saat ile 1250 saat arasında değişmektedir. Çeşitler kış soğuklama ihtiyacını tamamlayamadığında çiçek tomurcukları silker, ilkbaharda çiçeklenme gecikir ve düzensiz olur. Şeftali, erken çiçek açan meyve türlerinden biridir. Çiçekler açıldıktan sonra meydana gelen ilkbahar geç donlarından çok zarar görürler. Yaz sıcaklığının düşük olduğu bölgelerde meyvelerin olgunlaşması gecikir ve meyve kalitesi düşer.

TOPRAK İSTEKLERİ

Şeftalinin toprak isteği söz konusu olunca, üzerine aşılı olduğu anacın isteği göz önüne alınmalıdır. Şeftali, süzek, kumlu tınlı, milli, çakıllı, derin ve çabuk ısınan alüvyal toprakları sever. Toprak pH sı 6-7 arasında olması gerekir. Kumlu topraklarda yeterli sulama ve iyi gübreleme ile şeftali yetiştirilebilir. Ağır, nemli ve soğuk olan killi topraklarda yetişen ağaçların sürgünleri iyi pişkinleşmediğinden, kış soğuklarından zarar görerek zamklanma başlar.

BAHÇE TESİSİ

Şeftali fidanları genelde 5X5 ve 5X4 m. aralıklarla dikilebilir.Şeftali çeşitleri J. H. Hale çeşidi hariç kendine verimlidir. Bu nedenle ayrıca bir tozlayıcıya gerek yoktur. J. H. Hale çeşidi bazı yıllar çiçek tozu kısırlığı gösterdiğinden, bu çeşit ile bahçe kurarken diğer çeşitlerden biri dölleyici olarak dikilmelidir.

GÜBRELEME

Şeftali ağaçları çabuk büyür ve çok verimlidir. Çabuk gelişme ve yüksek verim iyi bir beslenmeyi gerektirir. Aksi halde ağaçlarda gelişme yavaşlar ve durur. Şeftali bahçelerinde iyi bir gübreleme için, mutlaka yaprak ve toprak analizleri yapılmalıdır.Ahır ve yeşil gübreleme ile beraber ticari gübrelerle gübrelemeye de önem verilmelidir. Ticari gübrelerle gübrelemede ağacın yaşı, bahçe toprağındaki Azot, Fosfor ve Potasyum durumu ve alınan meyve miktarı göz önüne alınmalıdır.

BUDAMA

Şeftalide genellikle Goble (çanak) terbiye şekli kullanılıyor ise de modifiye lider sisteminden de başarılı sonuçlar alınmaktadır.

Dikimden sonraki 3-4. hafta sonuna kadar sürgünler gelişmeye bırakılır. Bu süre sonunda ana gövde üzerinde birbiri üstüne gelmeyecek şekilde 4-5 çatı dalı seçimi yapılıp, diğerleri çıkartılır. 120 cm’nin sonundaki kuvvetli olan uç dal lider olarak bırakılır. Diğer yan dallar arasında 15 cm uzaklık olmalıdır. 5 dal seçildiği zaman, en alttaki dalın toprak seviyesinden 40 cm yukarıda olması gerekir.

İkinci büyüme mevsiminin sonunda ağaç çok hafif budanır. Lider dalın gelişmesini tehlikeye koyan her yan dal, dışa bakan göz üzerinden kısaltılır.

Üçüncü büyüme mevsiminde hafif budama yapılmalıdır. Çatı dallarından çıkan dallardan uygun olan 2-3 tanesi bırakılıp diğerleri çıkarılır. Bunların uçları dışa doğru hafif alınabilir. Kuvvetli kesim istenmez. Birbirine giren ve dikey gelişen dal ve dalcıklar çıkarılır. Eğer çatı iyi teşekkül etmiş ise, lider dalın gelişmesini engellemek için ağaç yana doğru açılır.

Dördüncü büyüme mevsiminde de çok az budama yapılmalıdır. Bu dönemde, çiçek ve meyve oluşmasını engellemek için, kuvvetli budamadan özellikle kaçınılmalıdır. Gövdede bulunan kalabalık sürgünler seyreltilebilir. Önceki yıl yapılmamış ise, lider bu zamanda zayıflatılır.

Verim çağına gelmiş şeftali ağaçlarının her yıl budanması önemlidir. Aksi halde ağaç yana ve yukarı doğru çabuk ve kuvvetli gelişir.

MEYVE SEYRELTMESİ

Şeftali ağaçları 3-4 yaşında verime yatar. Ağaçlarında meyve tutumu genellikle fazladır. Bu meyveler olgunluğa kadar ağaçta kalırsa irileşmez. Dal kırılmaları, sürgünlerin yeteri kadar pişkinleşmemesi nedeniyle kış aylarında don zararı ve gelecek yıl meyve miktarında azalma görülür. Seyreltme masraflarının, meyve kalitesinin artması ile elde edilecek fiyat farklarını karşılaması gerekir.

Şeftali ağaçlarında iki seyreltme metodu uygulanır:

Kimyasal seyreltme metodu: Gibberellik asitin 150 ppm’lik konsantrasyonları Temmuz ve Ağustos aylarında ağaçlara uygulanır.

El ile seyreltme: Eskiden beri uygulanan en iyi metottur. Meyve çekirdeği sertleşmeden yapılmalıdır. Seyreltme 15-20 cm’de bir ve her meyveye 40-60 yaprak düşecek biçimde yapılmalıdır.

ÇEŞİTLER

1-Sofralık Çeşitler

a)Çok erkenci: Sprıngtıme, Precocissima, Early Red, Blazing Gold, Merill Gem Free, Cardinal, Dixired, Starking Delicious.

b)Erkenci: Coronet, Redhaven, Washington.

c)Orta: Glohaven, Redglobe, Loring, Madıson, Crest Haven, Blake, J.H.Hale,Jefferson.

d)Geçci: Shipper’s Late Red, Rio Oso Gem, Monreo

2-Sanayiye uygun çeşitler: Escarolita, Vesuvio, Shasta, Vivian, Andross, Klamt, Sudanella, Carolyn, Halford, Sarı Papa.

3-Nektarinler: Armking, Crimson Gold, Independence, Summer Super Star, Stark Red Gold, Fantasia,Faırlane.

ÖNEMLİ HASTALIK VE ZARARLILAR

Şeftali görülen ana hastalık ve zararlı doğu meyve güvesi, şeftali güvesi ve yaprak kıvırcıklığı hastalığıdır.

Doğu Meyve Güvesi : Ağaçların hem sürgün hem de meyvelerinde zarar yapar. Larvalar (tırtıl) uç ve uca yakın kısımlarından sürgünlerin içine girer ve galeriler açarak beslenir. Saldırıya uğrayan sürgün önce solarak devrilir. Larva sürgünü terk ettikten sonra, sürgün ucunun 5-7 cm. uzunluğundaki kısmı kurur. Kuruyan sürgünlerin yerine yenileri çıktığı için, zarar gören şeftali ağaçları zamanla çalılaşır.

Şeftali Güvesi : Hem sürgünde hem de meyvede zarar yapar. Saldırıya uğrayan sürgün ve meyveler zamk çıkarır. Kışlayan larvalar önceleri çiçek ve yaprak tomurcukları, daha sonrada sürgünlerle beslenir. Çiçeklerin çanak yapraklarını kemirerek delerler ve yumurtalıkları yerler. Sonra genç sürgünlerin tepesinden girerek 8-10 cm. uzunluğunda galeriler açarlar ve böylece saldırıya uğrayan sürgün kurur.

Yaprak Kıvırcıklığı Hastalığı : Yaprak, sürgün ve meyvelerde zarar yapar. Hastalanan yapraklar sarı ve beyaz bir renge dönerler. Yapraklar kıvrılır ve spiral bir şekil alırlar. Erken enfeksiyon alan yapraklar, büyüyemez ve dal üzerinde kururlar. Hastalıklı yapraklar, normal yapraklardan daha kalındır. Hastalıklı genç sürgünler kalınlaşır ve gelişmeleri çok yavaşlar. Sürgünler üzerinde kırmızı renkte ve kalın kabarıklar meydana gelir. Enfeksiyon, gözlerin patlaması sırasında olursa, sürgün gelişemez boğum araları kısalır. Böyle sürgünlerin üzerinde kurumuş buketler görülür. Meyve üzerinde ise genelde meyvenin bir kısmında sarı-kırmızı renkte, gelişigüzel şişkinlikler şeklinde kendini gösterir ve zamanla koyulaşır. Meyve tümörlü bir görünüm alır ve hatta çekirdek evine kadar yarılabilir.

HAZIRLAYAN:

HAKAN MURAT ÜNLÜ

ZİRAAT MÜHENDİSİ