Şeftali Yetiştiriciliğinde Bahçe Tesis Ederken Dikkat Edilecekler


Bahçe tesisi
Şeftali tüm gelişimini kısa sürede tamamlayan ve erken meyveye yatan bir bitkidir. İyi bakıma kolay cevap verir. Toprağının iyi işlenip, hazırlanması gerekir. Şeftali bahçelerinin dikimden önce derin ve yüzeysel sürülerek hazırlanmaları gerekir. Son sürümle beraber dekara 1-2 ton yanmış çiftlik gübresi verilmesi en uygunudur.
Aşı bölgesi, toprak yüzeyinden 5-10 cm. yukarda kalacak şekilde ve durgun dönemde fidan dikimi yapılır. Dikim aralığının belirlenmesinde; iklim, toprağın kuvveti, anaç, çeşidin büyüme gücü gibi faktörler dikkate alınmalıdır. Kuvvetli toprak ve iyi bakım şartlarında aralık daha geniş tutulur. Genel itibarla dikim aralığı 5x5 m. verilmekte ise de, belirtilen faktörler ışığında bu aralığın belirlenmesi en uygun olanıdır.
Bahçe tesis edilmeden önce; bahçenin hangi amaçla kurulduğu, tesisten beklenilen hedefler çok iyi belirlenmeli, bunun için gerekli teknik ve ekonomik altyapı geniş çapta düşünülerek, sağlam bir zemin hazırlığı yapılmalıdır.


Şeftali bahçeleri genel olarak, 1 yaşlı fidanlarla kurulur. Fidan dikimi tercihen sonbaharda yapılır. Ancak kışı soğuk geçen yerlerde ilkbahar dikimi tavsiye edilir.
Dikim derinliğinde en iyi ölçü fidanları, fidanlıktaki derinliğinden daha derin dikmektir. Pratikte aşı yerinin toprak yüzeyinde kalması ile derinlik aynıdır.
Fidanların kökleri sökülürken zedelenmemeli, koparılmamalı ve yaralanan kısımlar yara üzerinden kesilmelidir.
Gövde yüksekliği isteğe bağlı olup, bodur olarak yetiştirilecek ağaçlarda ortalama 0.70 -0.80 cm yükseklik uygundur.
Bahçe tesisinde, öteki meyvelerde olduğu gibi derin bir toprak işlemesi şarttır. Bahçede ağaçlar arasında anaca ve toprak şartlarına göre 5 x 5 m veya 6 x 6 m mesafe bırakılmalıdır.
7.2. Budama
Şeftali ağaçları diğer meyve ağaçlarına göre daha fazla budama ister. Bunun nedeni meyvelerin 1 yıllık dallarda teşekkül etmesidir. Her yıl düzenli ürün alınabilmesi için, yeterli miktarda yıllık sürgün olmalıdır. Yetiştiricilik yönünden çok hassas olup, iyi bir budama, gübreleme ve sulama ile uzun ömürlü olabilirler. Tüm meyvelerde olduğu gibi şeftalide de ağaçta uygun bir tacın oluşturulması ve ileriki yıllarda bu şeklin korunması çok önemlidir. Bu nedenle meyve ağaçlarına şekil vermeden önce yetiştirilmek istenen meyve tür ve çeşidinin, bazı fizyolojik özellikleri, yetiştirileceği ekolojik şartlar ve ekonomik kriterler de iyi incelenmelidir.
Şeftali ağaçlarında iki tip budama uygulanır. Yeni dikilen fidanlarda şekil budaması yapılır. Şeftali ağaçlarına goble veya değişik doruk dallı şekil verilir. Kurak bölgelerde ortası kapalı bölgemiz için de uygun olan doruk dallı şekil verilir.

Diğer budama ise mahsule yatmış şeftali ağaçlarında uygulanan mahsul budamasıdır. Şeftalilerde meyveler buket dalları ve yıllık sürgünler üzerinde meydana gelir. Bu nedenle her yıl yeni sürgün teşekkülünün sağlanması gerektiği için sert budama uygulanır.
İyi bir budama yapabilmek için dal çeşitlerinin ve üzerinde bulunan gözlerin (çiçek gözü, odun gözü) durumu dikkate alınmalıdır. Budama esnasında çiçek ve odun gözlerini karışık şekilde taşıyan dallar bırakılmalı, yalnız çiçek gözü taşıyan dallar kesilmelidir.
Budama uygulamalarında gerekiyorsa önce kalın dal kesimi yapılmalı sonra ana dallar üzerindeki dallar seyreltilmelidir. Ana dallar üzerinde 20-25 cm ara ile çıkış yerleri ve yönleri farklı dallar bırakılmalıdır. Bırakılan dalların uzunluğu 50-60 cm den fazla ise 1/3 oranında uçları kesilmelidir. Ana dalların uçları bir yan dal üzerinde kesilmeli, uç kısmında birbirine yakın iki veya daha fazla dal bırakılmalıdır.
Şeftalide genellikle Goble (çanak) terbiye şekli kullanılıyor ise de modifiye lider sisteminden de başarılı sonuçlar alınmaktadır.
Dikimden sonraki 3-4. hafta sonuna kadar sürgünler gelişmeye bırakılır. Bu süre sonunda ana gövde üzerinde birbiri üstüne gelmeyecek şekilde 4-5 çatı dalı seçimi yapılıp, diğerleri çıkartılır. 120cm’nin sonundaki kuvvetli olan uç dal lider olarak bırakılır. Diğer yan dallar arasında 15 cm uzaklık olmalıdır. 5 dal seçildiği zaman, en alttaki dalın toprak seviyesinden 40 cm yukarıda olması gerekir.
İkinci büyüme mevsiminin sonunda ağaç çok hafif budanır. Lider dalın gelişmesini tehlikeye koyan her yan dal, dışa bakan göz üzerinden kısaltılır.
Üçüncü büyüme mevsiminde hafif budama yapılmalıdır. Çatı dallarından çıkan dallardan uygun olan 2-3 tanesi bırakılıp diğerleri çıkarılır. Bunların uçları dışa doğru hafif alınabilir. Kuvvetli kesim istenmez. Birbirine giren ve dikey gelişen dal ve dalcıklar çıkarılır. Eğer çatı iyi teşekkül etmiş ise, lider dalın gelişmesini engellemek için ağaç yana doğru açılır.
Dördüncü büyüme mevsiminde de çok az budama yapılmalıdır. Bu dönemde, çiçek ve meyve oluşmasını engellemek için, kuvvetli budamadan özellikle kaçınılmalıdır. Gövdede bulunan kalabalık sürgünler seyreltilebilir. Önceki yıl yapılmamış ise, lider bu zamanda zayıflatılır.
Verim çağına gelmiş şeftali ağaçlarının her yıl budanması önemlidir. Aksi halde ağaç yana ve yukarı doğru çabuk ve kuvvetli gelişir.
7.2.1Şekil Budaması : Meyve fidanlarına şekil verirken, beslenme fizyolojisi ile buna bağlı olarak tür ve çeşitlerin özel budama istekleri, özel dallanma şekilleri, budamaya karşı dal ve dalcıkların vereceği tepki gibi bilgiler ve çevresel ekolojik şartların iyi bilinmesi gereklidir.

Kurak bölgelerde meyve ağaçlarına, iç kısımlarında nem tutacak yapay bir ortam oluşturmaya ve güneş’in zararlı etkilerinden korumaya uygun (doruk dallı şekil gibi) kapalı şekillerin verilmesi gerekir.Aynı zamanda böyle yerlerde, topraktaki suyun kısa zamanda buharlaşmasını önlemek amacıyla tacın, toprağa yakın yani, gövdelerin bodur olması istenir.
Nemli bölgelerde ise, bu durumun tersi olması amaçlanır.Yani fidanlar iç kısımlarında fazla nem tutmayacak şekilde açık (goble gibi) ve aşırı toprak neminden zararlanmayacak şekilde de yüksek gövdeli olarak şekillendirilmelidir.
Belirtilen bu kriterler göz önüne alınarak; goble,değişik doruk dallı ve palmet taçlandırma şekillerinden en uygun olanı tatbik edilmelidir.

ŞEKİL 4 : Bir Fidana Değişik Doruk Dallı Şeklin Verilmesi
1-Şekil verilmek üzere tepesi kesilmiş bir yıllık fidan
2-Bir yıllık fidan
3-İlk şekil verilmiş fidan
4-İkinci yıl budaması yapılmış fidan.
7.2.1.1GOBLE ŞEKLİ
Şeftali ağaçlarına şekil budaması olarak Goble, Doruk Dallı, Değişik Doruk Dallı (Modified Leader ) gibi sistemler uygulanmaktadır. Her üç sistem içinde şekil budamasına fidanlar bahçeye dikildikten sonra başlanır. Tokat yöresinde yaygın olarak kullanılan şekil Goble sistemidir. Ancak, Tokat yöresi yarı kurak iklim özelliği göstermekte; Goble sistemi ise bol yağış alan nemli bölgeler için önerilmektedir. Bu nedenle Tokat yöresinde Goble sisteminden kesinlikle en kısa zamanda vazgeçilmelidir.




7.2.1.2Goble Sisteminin Başlıca SakıncalarıGoble sisteminde ana dallar, gövde üzerinde hemen hemen aynı noktadan çıkmaktadır. Bunun sonucu olarak ana dallar kuvvetli gelişememekte dolayısıyla verim daha az olmakta ve dalların kırıma riski artmaktadır. Bu sistemde ağacın ortası açık olduğundan dalların güneş ışınlarıyla direkt teması söz konusudur. Buda yaz sıcaklarında dalların yanmasına neden olmakta dolayısıyla ağacın ömrünü ve verimini olumsuz yönde etkilemektedir. Ayrıca oluşan meyvelerde kalitesiz olmaktadır.Aşırı kış soğuklarından en fazla zararı Goble sistemiyle şekillendirilmiş ağaçlar görür.
Tokat ikliminin yarı kurak oluşu ve şeftali bahçelerinin genellikle yamaçlarda tesis edildiği dikkate alındığında en uygun budama sisteminin Değişik Doruk Dallı Şekil olduğu görülecektir.
7.2.1.3Değişik Doruk Dallı Şekil (Modified Leader)
Bu budama şekli, gövde üzerinde muntazam aralıklarla sarmal (spiral) olarak dağılmış 4-5 dalın oluşturduğu bir şekil olup kuvvetli ve dipten itibaren sürgün yapan şeftali için uygun bir şekildir.
7.2.1.4Birinci Yıl
İlkbaharda, gelişme periyodundan önce fidanlar 110-120 cm yükseklikten kesilir. Şayet fidan boyları verilen uzunluk civarında ise, fidan kesilmeden bırakılır. İlkbahar gelişme periyodunun başlamasıyla birlikte fidanlardaki gözler sürmeye, yeni sürgünler oluşturmaya başlar. Sürgünlerin odunsulaştığı yaz gelişme periyodunda fidan üzerinde beş ana dal seçilir. Bu amaçla; yerden itibaren 40 cm yüksekliğinde ve hakim rüzgar yönünde bulunan dal, birinci ana dal olmak üzere birbirinden 10-20 cm aralıklarla gövde ile 45 derece, kendi aralarında 72 derecelik açı bulunan sarmal şekilde dağılmış ve uçtaki en kuvvetli dal lider olmak üzere 4 ana dal daha seçilir. Geriye kalan dallar, gelişmeden alı konulmak üzere eğilir yada bükülür.
Bu işlemler tamamlandıktan sonra sıra ana dalların kesimine gelir. Bu dallar 40 cm den daha kısa iseler bunlara dokunulmaz; olduğu gibi bırakılır. Dallar arasında gelişme bakımından fark var ise kesimler en az gelişen dala göre ayarlanır. Diğer yandan ana dalların uç kısımlarında meyve gözü veya sık gözlü, beyaz tüylü yaz sürgünleri oluşmuş ise öncelikle bunların kesilmeleri gerekir. Aksi takdirde bunlardan çok kısa, zayıf ve ağacın gelişmesini bozan sürgünler oluşur. Bu işlemler tamamlandıktan sonra ana dallar 40-60 cm uzunlukta kalacak şekilde ve toprağa bakan gözler üzerinden kesilir. Böylece kış budaması tamamlanmış olur.

7.2.1.5İkinci Yıl
İkinci yıl, ilk yıl şekillendirilmiş fidanın her ana dalından yeni dallar oluşur. Daha önce belirtilen budama zamanlarında her ana daldan; biri ana dalın devamını sağlayacak diğeri de yardımcı olacak şekilde iki dal seçilir. Diğerleri durumlarına göre ya kesilip atılır ya da eğilip bükülebilir. Daha önce belirtildiği gibi dalların uçlarında oluşan yaz sürgünleri kesilip atılır. Ana dalların uzunlukları 60cm’den daha fazla ise daha önce belirtildiği şekilde kısaltılır. Yardımcı dallar da, ana dalların uçlarında 45 derecelik açı yapacak doğrunun yardımcı dallara dokunduğu noktalardan iyi oluşmuş, toprağa bakan gözler üzerinden kesilerek kış budaması tamamlanmış olur.
7.2.1.6:3. ve Sonraki Yıllar
Üçüncü yıldan itibaren her ana dal bir ağaç gibi işlem görür. İlkbahar ve yaz gelişme periyotlarında ağaçlarda gerekeli bakım işlemleri yürütülür. Bütün bunlardan sonraki her yıl ana ve yardımcı dallar üzerinde oluşacak yeni dallardan birer tanesi ana ve yardımcı dalların devamını, birer tanesi de bunların yardımcı dalını oluşturmak üzere ikişer dal seçilir. Diğerleri ise eğilir bükülür, bağ olarak kullanılır yada kesilip atılır. Ana dallar 40-50, yardımcı dallar 20-30 cm uzunluk kalacak şekilde kesilmek suretiyle bu işlemlere, ağaçlarda 5 yardımcı dal oluşuncaya kadar devam edilir. Her yıl yardımcı dalların yönlerinin bir öncekinin aksi yönünde olmasına özen gösterilir. Böylece dallar arasında simetri ve denge gerçekleştirilmiş, dalların birbirlerini gölgelemesi önlenmiş olur.
7.2.2. Mahsul Budaması:
Meyveler 1 yaşlı sürgünler üzerinde oluştuğundan, bunlarda uç alma yapılmaz. Ancak sık olup havalanmaya engel teşkil eden ve tacın şeklini bozan dallar dipten çıkarılır. Bu şekilde aynı zamanda bir sonraki senenin meyve gözlerini oluşturacak, yeni sürgünlerin oluşması sağlanır. Bu arada yaşlanmış, kırılmış, sağlıksız dallarda çıkarılır. Temel esas olarak; ağacın vejetasyon gelişmesi ile meyve tutumu dengesi iyi kurulmalı ve korunmalıdır.
Yaz boyunca sürgünlerin seyreltilmeleri, uç alma, bükme, eğme, dalların birbiriyle karşılıklı olarak bağlanmaları ve açıların genişletilmeleri daraltılmaları gibi yapılan işlemlerin tümüne yaz budaması denir. Yaz budamasından amaç meyvelerin daha iyi renklenmelerini sağlamak, büyümeyi düzenlemek, kış budamasında yapılacak işlemleri azaltmak ve hasat işleri ile kültürel etkinlikleri iyileştirmek ve kolaylaştırmaktır.
Yaz budaması, özellikle ağaçların şekillendirilme yıllarında yapılması gerekli olan önemli bir teknik işlemdir. Yaz budaması, sürgünler odunsulaşmaya başladıktan sonra yapılır. Genellikle ağaçlar üzerinde şekli bozan, büyümeleri istenmeyen gelişmeleri ana ve yardımcı dalların zararına olan dallar kesilerek çıkartılabilir yada eğilip bükülebilir. Bazı dallar da açıları genişletilerek gelişmeden alı konabilir. Ayrıca fidanlara ilk şekil verilirken, ana dalların seçiminden sonra geri kalan dallar veya ana dallar üzerindeki yardımcı dalların dışındakiler eğilip bükülerek bunların gelişmelerine engel olunur.
Şeftali ağaçları istenilen şekli aldıktan sonra kaliteli bir ürün almak ve ağacın dengesini sağlamak için mutlaka her yıl meyve budamasının yapılması gerekir. Burada dikkat edilecek husus ağacın şeklini bozmamak, şeklini korumaktır. Yine yıllık sürgünlerde kesinlikle uç alma yapılmamalı sık olan sürgünler dipten çıkarılmalıdır. Uç alma, özellikle Loring çeşidinde asla yapılmamalıdır. Çünkü pratikte gördüğümüz Loring çeşidinde meyve gözleri ağırlıklı olarak sürgün uçlarında oluşmaktadır. Meyve budamasında da daha önce belirtilen budama tekniklerine uyulması gerekmektedir.


Şekil 7 : Şeftali ağaçlarında dal şekilleri.
a-İyi meyve dalı
b-Kötü meyve dalı
c- Karışık meyve dalı

İlkbahar ve sonbaharda mutlaka bahçe temizliği yapılarak; budama artıkları , yapraklar ve otlar toplanarak yakılmalıdır.
7.3. Sulama
Meyvelerin olgunluk tarihinden 3-4 hafta evvel yapılan sulamalar, en güzel sonucu verirler. Meyvelerin büyüklük, lezzet ve renkleri mükemmel olur.
Toprağın işlenen kısmından aşağı doğru 10cm’lik kısmı kuruduğunda, sulama zamanı gelmiş demektir. Sulamanın bir defada bolca suyla yapılması en uygun sulama şeklidir. Günün sabah ve akşam saatlerinde sulama yapılması, hem ağacın faydalanması ve hem de su ekonomisinin sağlanması yönünden önemlidir.
Ayrıca taban suyu seviyesi kesinlikle yüksek olmamalıdır. Bu derinliğin en az 2 m. veya daha fazla olması istenir.
Sert çekirdekli meyveler arasında en fazla suya ihtiyaç duyan şeftalidir. Meyvelerde çekirdek teşekkülünden sonra suya ihtiyaç vardır. Su ihtiyacı ise iklim ve toprak özelliklerine göre farklılık gösterirler. Bölgemizde yağışlar bittikten sonra sulama başlar ve 8-12 günlük aralarla ekim ayına kadar devam eder. Meyve hasadından önceki sulamalar meyvelerin irileşmesini, renklerin parlaklaşmasını sağlar.
Şeftali bahçelerinde Mayıs ayından başlayarak yağışa, sıcaklığa ve su durumuna göre sulama yapılmalıdır. Hasattan 10-15 gün önce başlanarak hasat sonuna kadar sulamaya ara verilmelidir. Ağustos - Eylül aylarında sulamaya devam edilmelidir. Aksi taktirde ağaçlar yeterli ölçüde besin depo etmeden ve çiçek tomurcukları normal gelişmesini tamamlamadan kışa gireceğinden kış soğuklarından zarar görürler.
7.4. Gübreleme
Şeftali ağaçları çabuk gelişen ve çok verimli ağaçlardır. Çabuk gelişme ve yüksek verimde iyi bir beslenmeyi gerektirir. Aksi halde ağaçlarda gelişme yavaşlar ve durur. Bu bahçelerde; çiftlik gübresi ve yeşil gübrelerle birlikte ticari gübrelerde kullanılmalıdır.
Gübreleme oranı; ağacın yaşı, verim durumu, topraktaki besin maddeleri miktarı ve ekoloji ile yakından ilgilidir. Bu nedenle yapılacak yaprak ve toprak analizleri doğrultusunda kimyasal gübreleme yapılmalıdır. Bu şekilde en ekonomik ve en uygun gübreleme yapılmış olacaktır.Gübrelemenin ağaçtaki ve üründeki başarısı, budama ve meyve seyreltmesinin iyi olmasına bağlıdır.
Genel olarak, 2-3 yılda bir dekara 1-2 ton yanmış çiftlik gübresi uygulaması idealdir. Verilemediği zamanlarda da uygun bir yeşil gübre bitkisi ekilerek, toprağa karıştırılabilir.
7.4.1Azot noksanlığında; yaprak damar ve damar aralarında sararma olmakta, gelişme durmakta ve meyveler küçük kalmaktadır.

7.4.2Fosfor noksanlığında; tesbiti güç olmakla birlikte, yıllık sürgünlerin dip yapraklarında renk koyulaşmakta ve bronz renk almaktadır.
7.4.3Potas noksanlığında; yıllık sürgünlerin orta kısımlarındaki yaprakların damarlarında kırışıklıklar meydana gelmektedir. Bu yapraklar yırtılarak, uzun süre dallarda kalırlar
7.4.4Demir noksanlığında; ilkbaharda yıllık sürgün uçlarındaki yapraklarda sararmalar görülür. Yaprak damarları yeşil renkte olup, kloroz denilen sararmalar oluşur. Bunun için demir içerikli bitki besin maddeleri ile gübrelenmelidir.
Şeftali bahçelerinde ürün yolu ile topraktan alınan besin maddelerinin tekrar toprağa verilmesi gerekir. Verilecek gübre miktarının yaprak ve toprak analizleri ile belirlenerek uygulanması en doğru yoldur.
Şeftali bahçeleri kurulurken bir temel gübreleme yapılır. Şeftali bahçelerinde iyi bir gübreleme ahır gübresi veya yeşil gübreye ilaveten ticaret gübrelerinin verilmesi ile olur. Üç yılda bir dekara 1,5-2,5 ton hesabıyla ahır gübresi veya ekonomik olmadığı hallerde her yıl yeşil gübre verilerek toprağın organik madde içeriği artırılmalıdır.
Suni gübrelerden her yıl ağaç başına her ağacın yaşı için 100 gr. hesabı ile (Örneğin: 5 yaşındaki ağaca 500 gr) verilmesi faydalı olur.

Fosforlu gübreler sonbaharda ağacın gövdeden itibaren 1-1,5 m dışına açılacak bir ark içerisine bant şeklinde verilmesi, azotlu gübrelerinde ilkbaharda mart ayı başında 1/2 si, mayıs ayı başında da 1/2 olmak üzere serpme şeklinde verilmesi gerekir.

Şeftali ağaçlarının çabuk büyüyüp gelişmesi ve yüksek verim vermesi iyi bir beslemeyi gerektirmektedir. Aksi halde gelişme yavaşlar ve verim düşer.
Şeftali bahçelerine üç yılda bir dekara 3-4 ton iyi yanmış ahır gübresi verilmelidir. Dekara 20 kg Potasyum Sülfat, 2.5kg TSP veya DAP sonbaharda ağaçların yaprağını döktüğü dönemde ki derin toprak işlemesi esnasında verilmelidir. Dekara 30kg Amonyum Sülfatın (% 21'lik) yarısı erken ilkbaharda ağaçlar uyanmadan, diğer yarısı ise bundan bir ay sonra toprak işlenirken verilmelidir.
Şeftali ağaçları çabuk büyür ve çok verimlidir. Çabuk gelişme ve yüksek verim iyi bir beslenmeyi gerektirir. Aksi halde ağaçlarda gelişme yavaşlar ve durur. Şeftali bahçelerinde iyi bir gübreleme için, mutlaka yaprak ve toprak analizleri yapılmalıdır.Ahır ve yeşil gübreleme ile beraber ticari gübrelerle gübrelemeye de önem verilmelidir.
Ticari gübrelerle gübrelemede ağacın yaşı, bahçe toprağındaki Azot, Fosfor ve Potasyum durumu ve alınan meyve miktarı göz önüne alınmalıdır.
7.5Meyve seyreltme
Şeftali ağaçlarında genellikle meyve tutumu fazladır. Bu meyveler olgunluğa kadar ağaçta kalırsa irileşmez, dal kırılmaları, sürgünlerin yeteri kadar pişkinleşmemesi nedeniyle, kış aylarında don zararı ve gelecek yıl meyve miktarında azalmalar görülür. Meyvelerin gerçek iriliğine ulaşabilmesi, albenisinin artması ve ağaç dengesinin korunabilmesi için meyve seyreltmesi yapılmalıdır. Meyve seyreltmesi iki şekilde yapılabilir.
Şeftali ağaçlarında elle ve kimyasal maddelerle olmak üzere 2 şekilde seyreltme yapılır.
Şeftali ağaçlarında iki tip seyrelme metodu uygulanır.

7.5.1Kimyasal seyreltme:
150ppm'lik GA Temmuz Ağustos aylarında uygulanır. Bazı kimyasal maddelerle şeftali ağaçlarında seyreltmede başarılı olunmamıştır.
Üretim alanının çok geniş olduğu ve işgücü giderlerinin yüksek olduğu yer ve zamanlarda meyve seyreltmesi için kimyasallar kullanılır. Bu kimyasallardan Sevin,DNOC,NAA ve Ethephon en çok uygulananlardır.Bu seyreltme şeklinde seyreltme oranı; uygulama zamanı,püskürtme dozajı,ortam sıcaklığı ve çiçek yoğunluğu gibi faktörlere bağlıdır. Araştırma kuruluşlarında yapılan denemelerde; Selinon Powders, 100lt suya 60-100 gr dozajında çiçekler % 80-85 açtığında kullanılmıştır. Bu kimyasal çiçeklerin stil tepesini yakmak suretiyle seyreltme yapar. İlaçlamadan sonra yağış ve sıcaklığın düşmesi yada yükselmesi yakıcı etkiyi arttırır.
7.5.2Elle Seyreltme :
En iyi uygulanan metottur. Meyve çekirdeği sertleşmeden yapılmalıdır. Seyreltme 15-20cm de bir meyve ve her meyveye 40-60 yaprak düşecek şekilde yapılmalıdır.
Elle seyreltme masraflı fakat daha emin bir yoldur. Pratik olarak seyreltme, erkenci çeşitlerde çekirdek sertleşmeye başladığı zaman, orta ve geç çeşitlerde ise haziran dökümünden sonra yapılmalıdır. Küçük meyveli çeşitlerde 8-12 cm, orta iri meyveli çeşitlerde 12-15 cm, iri meyveli çeşitlerde 15-20 cm de bir meyve dal üzerinde kalacak şekilde seyreltme yapılır.Seyreltme meyve çekirdekleri sertleşmeden çağla döneminde yapılmalıdır.

8Zirai mücadele
Tüm kültür çeşitlerinde olduğu gibi şeftalide de birçok hastalık ve zararlılar etkili bulunmaktadır. Bunlardan önemli ve yaygın olarak görülenler isimler halinde şu şekilde sıralanabilir.
8.1,Kök Çürüklüğü:
Köklerde beyaz çürüklük yapan ve ağaçların ölümüne sebep olan mantari hastalıktır. Hastalık yeni başlamışsa, hasta kökler kazınır yerlerine %5'lik bordo bulamacı, % 2'lik Göztaşı, % 5'lik karaboya veya % 0.5’lik Ceresan yaş'tan biri fırça ile sürülür ve aşı macunu ile kaplanır. Hastalık ilerlemiş ise, ince köklere kadar sökülüp kendi çukurunda yakılır ve metre kareye 3 kg sönmemiş kireç dökülür ve kapanır.
Hasta bahçede sağlamları korumak için sonbaharda veya ilk bahara girerken ağaçların taç izdüşümlerinin metrekareleri % 5'lik karaboya veya % 2’lik Göztaşı veya % 1’lik Ceresan yaş yada % 2’lik formalin mahlülünden 10 litresiyle sulanmalıdır.
8.1.1Kök Kanseri:
Kök, kök boğazı ve dallarda urlar meydana getirerek ağaçların verimden düşmesine ve erken ölümüne sebep olurlar. Kültürel tedbir olarak; köklerinde ur görülen fidanlar yok edilmeli, urların kesilmesinde kullanılan bıçaklar sık sık ispirto alevinden geçirilmeli, toprak işlenirken ağaçların kök ve kök boğazları yaralanmamalıdır.
Kimyasal mücadele olarak; fidanların kökleri dikimden önce % 0.5’lik Ceresan yaş + kil bulamacına batırıldıktan sonra dikilmelidir. Kök ve kök boğazlarında görülen urlar yaz aylarında kesilmeli ve yara yerlerine hazırlanan % 5’lik Bordo bulamacından (100lt suyu 5 kg göztaşı + 2.5 kg sönmemiş kireç konularak hazırlanır) fırça ile sürülmeli, ilaç kuruyunca yara yerleri nebati katran ile örtülmelidir.
8.1.2Sarılık (Kloroz):
Yapraklarda kırmızımtırak kahverengi kurumlar görülür ve sonra dökülürler. Hastalanan ağaçlarda gelişme yavaşlar, verim düşer, kısmen veya tamamen kururlar.
Karaboya, Sequestrene 138 Fe, Fetrilon veya Reax İron gibi demir içeren preparatlardan biri kullanılmalıdır.

8.1.3Mumya Hastalığı:
Çiçek sürgün ve yaprakların kurumasına meyvelerin ise çürümesine sebep olan mantari bir hastalıktır. Sonbaharda hasta dallar ile siyah kabuklu mumya meyveler bahçeden uzaklaştırılmalıdır. Çiçekler ve meyve Thiophanete Methyl, Benomyl, Captan, Dodine, Thiram'lı ilaçlardan biri ile ilaçlanmalıdır.
8.1.4Şeftali Kara Lekesi:
Meyve ve sürgünlerde lekelerin meydana gelmesine sebep olan mantari bir hastalıktır. Bir yıl önce o bölgede zarar yapmış ise mutlaka mücadelesi yapılmalıdır. Kükürtlü veya organik preparatlardan birisi (Zineb, Maneb, Metiram, Captan, Thiram, Rhodandinitrobenzol, Delan, WF., Dodine, Benomyl, Thiophanate) kullanılır.
8.1.5Şeftali Küllemesi:
Külleme
Yaprak, meyve, tomurcuk ve sürgünler üzerinde kül renkli lekeler meydana getiren ve yaprak ve genç sürgünleri kurutan mantarların oluşturduğu bir hastalıktır. a) Külleme sürgünleri kışın kesilip atılmalı, b) Karathane, Binapacryl, Chinomethionat, Thiophanate, Benomyl içeren preparatlardan biri kullanılmalıdır.


8.1.6Yaprak Delen:
Fungus yapraklarda delikler, meyve ve sürgünler üzerinde irili, ufaklı lekelerin oluşmasına, tomurcukları kurutmaya ve ortalama %30 meyve kaybına sebep olur.
a) Sonbaharda hastalıklı dallar kesilip yakılmalı,
b) Bordo bulamacı veya bakırlı preparatlardan biri,
c) Üçüncü ilaçlamada ise Zineb'li ilaçlardan biri kullanılmalıdır.
8.1.7Yaprak Kıvırcığı:
Fungus bilhassa yapraklarda ve nadiren de meyvelerde şekil bozukluklarına sebep olur. Tomurcuklar kabarmadan önce Bordo bulamacı (%2), Bakırlı preparatlar %1) dan biri ile; çiçek taç yapraklarının döküldüğü devrede de %03'lük zineb veya captan'lı preparatlardan biri ile ilaçlanmalıdır.

Yaprak, sürgün ve meyvelerde zarar yapar. Hastalanan yapraklar sarı ve beyaz bir renge dönerler. Yapraklar kıvrılır ve spiral bir şekil alırlar. Erken enfeksiyon alan yapraklar, büyüyemez ve dal üzerinde kururlar. Hastalıklı yapraklar, normal yapraklardan daha kalındır. Hastalıklı genç sürgünler kalınlaşır ve gelişmeleri çok yavaşlar. Sürgünler üzerinde kırmızı renkte ve kalın kabarıklar meydana gelir. Enfeksiyon, gözlerin patlaması sırasında olursa, sürgün gelişemez boğum araları kısalır. Böyle sürgünlerin üzerinde kurumuş buketler görülür. Meyve üzerinde ise genelde meyvenin bir kısmında sarı-kırmızı renkte, gelişigüzel şişkinlikler şeklinde kendini gösterir ve zamanla koyulaşır. Meyve tümörlü bir görünüm alır ve hatta çekirdek evine kadar yarılabilir.


8.2ZARARLILAR
8.2.1Kırmızı Örümcek:
Yaprakların altına yada üstünde yerleşerek önce lokal olarak yaprak rengini bozarlar sonra durum tüm yaprağa, ağacın diğer yaprakları ile sürgünlerine yayılır. Meyveler yeterince beslenemez ve yaprak dökümleri olur. Yaprakta Kırmızı örümcek çeşidi belirlendikten sonra özel ilaçlarla mücadelesi yapılabilir. Özel akarisitler (Chlorobenzilate-25, Dicofol-20 vb.) ve insektisitler (Diethion 50, Formothion 25, vb.) kullanılan ilaçlardır.
8.2.2Koşniller:
Ağacın gövde ve dalları üzerinde, bazı türler az veya çok meyve ve yapraklar üzerinde beslenip yaşarlar. Meyvelerde kırmızı lekeler oluştururlar. Uygun koşullarda hızlı çoğalıp ağacı kısmen veya tamamen kurutabilirler. Koşnillere karşı Methidation 40, vb. ilaçlardan biri kullanılırsa da ilaç seçimi söz konusu türe ait talimata göre yapılır.
8.2.3Doğu Meyve Güvesi:
Larvanın girmiş olduğu genç şeftali sürgünü solar, devrilir ve uçtan 5-6 cm kurur. Saldırının yoğun olduğu bahçelerde bütün sürgünlerin uçlarının kuruduğu görülür ve meyvelerin içinde galeriler açarlar.Mayıs-Haziran aylarında kuruyan sürgünler toplanıp yakılmalı, orta erkenci ve geç çeşitlerde kuruyan sürgünler görüldüğünden 15 gün sonra Azinphos Carbaryl, Parathion, Phosalone biri ile 2-3 ilaçlama yapılmalıdır.Ağaçların hem sürgün hem de meyvelerinde zarar yapar. Larvalar (tırtıl) uç ve uca yakın kısımlarından sürgünlerin içine girer ve galeriler açarak beslenir. Saldırıya uğrayan sürgün önce solarak devrilir. Larva sürgünü terk ettikten sonra, sürgün ucunun 5-7 cm. uzunluğundaki kısmı kurur.Kuruyan sürgünlerin yerine yenileri çıktığı için, zarar gören şeftali ağaçları zamanla çalılaşır.
8.2.4Dut Kabuklu Biti:
Şeftali ağacı dallarını sonrada ağacın tümünün kurumasına yol açar. Meyvelerde kırmızı lekeler oluşturur, bu meyvelerin değerini düşürür. Ağaçlar üzerinde bulunan dut koşnilleri, kışın süpürülerek ağaç temizlenir veya Gebbutox, Vintervaş ile ilaçlanınca iyi netice alınır.
8.2.5Erik Koşnili:
Ağaç üzerinde daha çok guruplar halinde bulunduğundan, bulundukları dallar hızla zayıflar, yapraklar solar, dökülür ve giderek dallar kurur. Yoğun görülürse ilkbaharda kış mücadelesi uygulanmalıdır. DNOC'li madensel yağlar veya Getutox etkilidir.


8.2.6Şeftali Yeşil Afidi:
Çiçeklerin açılmasını engeller, erken kuruma ve dökülmelerine sebep olur. Yapraklar önce uzunlamasına ikiye katlanır, sonra değişik şekillerde kıvrılır ve meyveler bozuk şekil alır. Bu afid önemli bir virüs taşıyıcısıdır. İlaçlara karşı direnç kazandığı için her ilaçlamada genel afidlere uygulanan ilaçlardan biri kullanılmalıdır.

8.2.7Şeftali Güvesi :
Hem sürgünde hem de meyvede zarar yapar. Saldırıya uğrayan sürgün ve meyveler zamk çıkarır. Kışlayan larvalar önceleri çiçek ve yaprak tomurcukları, daha sonrada sürgünlerle beslenir. Çiçeklerin çanak yapraklarını kemirerek delerler ve yumurtalıkları yerler. Sonra genç sürgünlerin tepesinden girerek 8-10 cm. uzunluğunda galeriler açarlar ve böylece saldırıya uğrayan sürgün kurur.
9.Hasat
Şeftali meyvelerinde olgunluk belirtisi olarak genellikle zemin ve üst renk teşekkülü ile meyve eti sertliği kullanılır. Olgunlaşma esnasında zemin ve üst renkte değişme, meyve etinde de yumuşama olur. Meyveler avuç içersine alınıp sağa sola çevrilerek koparılır.
Uzak pazarlara gönderilecek veya soğuk hava deposunda muhafaza edilecek meyveler tam olgunluklarından 24-48 saat önce hasat edilirler. Ağaçtaki meyvelerin tamamı aynı zamanda olgunlaşmadığından meyveler, hava sıcaklık durumlarına göre 2-4 gün ara ile 3-5 defada toplanır. Toplanan meyveler ambalaj kaplarına yukarıdan boşaltılmamalıdır. Şeftali meyveleri soğuk hava depolarında %85-90nisbi nemde -05-0oC 2-4 hafta ile muhafaza edilebilir.


9.1Şeftali ve Nektarin

Şekil 8. Enstitümüzün sorumlu olduğu illerde şeftali ve nektarin üretimi
410 bin tonluk Türkiye şeftali üretiminin 236.838 tonu sorumlu olduğumuz 36 ilde üretilmektedir.
Şeftali üretiminde çeşit bakımından hemen hemen problem bulunmamaktadır. Uygun bölgelerde adaptasyon çalışmaları tamamlanan nektarin çeşitleri de şeftali üreticilerine sunulmalıdır.
Şeftalide kirece dayanıklı anaçlar geliştirilmeli ve daha önce şeftali yetiştirilen alanlarda tekrar yetiştiricilik yapılmamalıdır.


Kaynak : ziraatci.com