IRIS (SÜSEN)

Recticulata Grubu:
I.bakerlana, I.danfordiae, I.reticulata, I.histripides
Xiphium Grubu:
I.hibritleri (Hollanda Süseni)
I.xiphioides (İngiliz Süseni)
I.xiphium (İspanyol Süseni)
Scorpiris Grubu:
I.bucharica, I.magnifica



Yabani olarak doğada 300'den çeşidi ile dünyanın her yerinde yetişir. Bu süsenlerden gerçek soğanlı bitki yetiştirilerek, üç gruba ayrılmış bulunmaktadır. Recticula Süseni bodur kalır, çoğu zaman boyu 10-20 cm. dir. Her soğan ilkbaharda yaklaşık Kardelen ve Safranlarla birlikte erken olarak, 2-7 cm. çapında çiçek açarlar. Yaprakları küçüktür ve tüm çiçekleri açtıktan sonra çıkarlar. Yaz başlarında ölünceye dek 30-40 cm. boylanırlar. Anılan dört Recticula Süseni, kenar bitkisi veya taşlıklı bahçeler için çok uygundur. Menekşe kokulu I.bakeriana, üç tane koyu lacivert, dikine duran taç yapraklı ve üç mor işlemeli sarkık duran dış çiçek kav dudaklıdır. 10 cm. boylanır, I.danfordiae ve I.histrioides "Major" ilk yaprakları topraktan sürünce çiçek açarlar. I.danfordiae, 5-8 cm. boyunda limon sarısı çiçeklidir. Sarkık çiçek yapraklarının ortası altın sarısı çizgili ve her yönde beyaz lekelidir.Boyları 7-10 cm. ve aynı ende olur. Kış soğuklarına dayanıklıdır. I.recticulata, kokulu koyu lacivert-mor yumuşak saplı çiçekli ve dar yaprakları 37 cm. uzunlukta olur. Bitki boyu 15-20 cm. olur. Bahçelere çok uygun olan "Cantab" koyu mavi, "J.S.Dijt" ve "Krelagel" koyu kırmızı mor, "Royal Blue" mavi ve "Harmony" gök mavisi renkli olan kültürleri de vardır. Bütün bu süsenler; soğuk salon ve camekanlarda saksıda yetiştirilebilir. Xiphium Süsenleri 30-60 cm. boyundadır. Her soğanda ilkbahar sonunda 7-12 cm. çapında ve çoğu zaman iki çiçek açarlar. Bu grup ismini kokulu İspanyol Süseninden almıştır. I.xiphium koyu-açık mor çiçekli ilgi çeken sarı lekeli çiçek dudaklıdır. Sarı renk olanlarda vardır. Bunlardan "Canary Bird" altın renkli, "Frederika" beyaz, dudağı altın lekelidir. "Indian Chief","King of the Blue", I.xhollandica (Hollanda Süseni), İspanyol Süseni ve diğer çeşitlerden elde edilmişlerdir. İki renk olanlardan "Jeanne d'Arc" ve "White Pearl" beyaz, "Alaska" portakal renklidir. "Juno" Süseni erken olarak ilkbahaharda açar. Yaklaşık 45-60 cm. boyunda olup, 7-10 cm. çapında olur. Her soğandan çıkan saplarında beş ile yedi adet çiçeği, sap boyunda ve tepesinde açar. I.magnifica, açık eflatun dikine duran çiçek dudaklı ve beyaz sarkık, portakal renk lekelidir.



YETİŞTİRİLMESİ


Yukarıda anılan tüm Süsenler, dışarıda yetiştirilebilir. Yanlız Reticulata korumlalı bir yerde, taşllıklı bahçede taşlar arasında olabilir. Ya da bir duvara güneye bakan tarafına konulabilir. Xiphium grubu sevilen bitkilerdir. Çiçeklerinin çok arandığı bir türdür. Juno'lar korumalı bir yerde, bol güneşte olmalıdır. Soğanlarını erken olarak sonbahar başında dikilmelidir. Reticulata soğanını 10 cm. mesafeyle ve üzeri 8 cm. toprak örterek dikilmelidir. Xiphium ve Juno süsenlerinin soğanı 10-15 cm. mesafe ile ve üzeri 7-8 cm. toprak örtülerek dikilmelidir. Juno süsenlerinin kalın köklerinin kırılmamasına dikkat edilmelidir. Bitkiler filizlenip sürünce baharda biraz 15.15.15 suni gübre verilir. Süsen soğanları rahatsız edilmeden yerinde bırakılır, Çiçeklenmesi azalınca çıkarıp, ayırarak yeniden dikilir.



ÇOĞALTILMASI

Ana soğan yanında oluşan yavru soğanları ayırarak çoğaltma işlemi yapılır.