GLADIOLUS (GLAYOL, KUZGUN KILICI, KILIÇ ÇİÇEĞİ)
G.blandus, G.byzantinus (Bizans Glayölü), G.xcolvillei, G.tristis, G.hibritleri



Glayöller daha çok kesme çiçek olarak yetiştirilirler. Glayöl kadar çok renkte çiçek yoktur veya azdır. Cinsine bağlı olarak, büyüme şartlarıyla boyları 30 cm. den 1,5 m. Ye kadar çıkar. Çiçeği bir hafta yada 10 gün kadar dayanırsa da, arka arkaya gruplar halinde yetiştirilirse, üç hafta süreyle kesme çiçek almak mümkün olur. Hepsinin kılıç biçimli yaprağı vardır. Çoğu zaman don soğuğuna kadar yeşil kalırlar. Yabani olanların 200 çeşidi vardır. Üreticilerce yaklaşık bir düzine Güney Afrika çeşidi yeni hibrit türleri elde etmek üzere kullanılır. Aslının çok karışık yapısı nedeni ile, hibritleri renk ve çiçek şekillerine göre sınıflandırılmışlardır. Kuzey Amerika Glayöl Derneği, 28 değişik ana renk tanımlayarak, bunları kataloğa almışlardır. Numaralarla sıralanıp, beyazda başlayıp yeşile kadar krem, fıstıki, portakal, kavuniçi, kızıl, pembe, kırmızı, koyu kırmızı, lavanta, mor ve maviden duman grisine, açık ve koyu kahve renklere kadar sınıflandırılmıştır. Arada bırakılan yedek numaralar, ilerinde kazanılabilecek renkler içindir. Çiçek büyüklükleri de kod sıralıdır. Örneğin; eğer çiçekler çiçek başağında, 6 cm. çapta ise küçük, çapları 6-8 cm. ise orta, 8-11 cm. ise orta büyük, 11-14 cm. ise büyük ve 14 cm.den büyük ise iri olarak sınıflandırılır.Bazı kültür türleri 20 cm. olabilirler. Hollanda 'da bu sınıflandırmaya benzer bir sınıflandırma kullanılır. Büyük çiçekli kültür türleri güçlü büyür ve ideal birer kesme çiçektir. Erkenci, orta erkenci ve geçci tipleride bulunur. Erkencilerden; "Carmen", "Cordula","Life Flame" kırmızıdır. "Aldebaran", "Flowersong" sarıdır. "Freendship", "Majolie", "Wild Rose" pembedir. "Grock" mor renkli, "Pandion lacivert kırmızı lekeli ve "Memorial Day" parlak kırmızıdır. Orta erkenci olanlar; "Ardent", "Eurovision" ve "President De Gaulle" kırmızı çiçekli, "My Love","Spick and Span" pembe ve kavun içi, "Reine de Hollande" portakal kırmızı, "White Friendship", "Snow Princes" beyaz, "Vink's Glory" sarıdır. "Blue Conqueror" koyu lacivert, mavi "Bloemfontein" kavuniçi, "Prences Beatrix" kızıl-portakal ve mor, "Aristocrat" kiremit kızılıdır. Primulinus Glayöllerinin çiçek taç yapraklarının üst yaprağı kask biçimli, gösterişli ve küçük yapılıdr. Yüksekliği 45-90 cm. olur. İyi kültürleri "White City" beyaz, "Brussels" kırmızı, éCarioca" portakal, "Little Darling" pembe ve "Yellow Special" taze sarıdır. Hollandalı üreticilerce yetiştirilen "Butterfly" Glayölleri gayet güzel bahçe ve kesme çiçektirler. Boyları 40-100 cm. olur. 14 cm. uzunlukta çiçek başağına sahiptir.Büyük tiplerden "Daily Sketch" sarı, "Zenith" ve "Pink Pearl" yumuşak pembe, "Salina" şarabi, "Ares" temiz beyaz reklidirler. Anılan hibrit ve kültür türlerinden daha çok hibrit ve çeşitleri üretilir. G.xcolvillei, ilk Glayöl hibritidir, 45 cm. olup, açık kırmızı çiçekli, alçak çiçek taç yaprakları sarı lekelidir. G.blandus 30-45 cm. olur, pembe çiçeklidir. G.byzantinus 60 cm. boyunda şarabi renkli ve G.tristis 45 cm. boyunda kokulu beyaz çiçeklidir, akşamları açarlar.



YETİŞTİRİLMESİ

Glayöller bol güneşte iyi büyürler. Kumlu toprak gayet uygundur. Komposto, yaprak çürüğü veya torfça zengin hemen her türlü toprakta yetişir. Buna 15.15.15. suni gübre 7,5 m. Sıraya (16 yemek kaşığı) karıştırılır. Ahır gübresi kullanılmaz, aksi halde soğanında çürümeler olur. Çiçeklenme dönemini uzatmak için, soğanlarını Mart ile Nisan ortasına kadar 7-10 gün arayla 10-15 cm. mesafeyle üzerine 10 cm. toprak örtülerek dikilir. Uygun mesafeyi bulabilmek için, 20 cm. eninde şeritler iki sıra zikzak yaparak dikilir. Yukarıdaki oranda suni gübre, çiçek sapı sürünce verilip, bolca sulanır. Çiçek kesiminden sonra da aynı ölçüde gübrelenir. Bitki 30 cm. boylanınca dibindeki toprak 15 cm. kadar yükseltilir. Aksi halde rğzgardan kırılmaması için tek tek iple çubuklara sarmak gerekir. Bu durumda nemini korumak için etrafına komposto veya taze biçilmiş çayır üç cm. kalınlıkta serilir. Böylece yabani ot çıkmasıda önlenir. Çiçek kesimi; iki veya üç tanesinin açmasıyla sabahın çok erken saatlerinde veya rutubet olduğu zaman öğleden sonra yapılmalıdır. Bu sırada beş veya daha az sayıda yaprağı bitki üzerinde bırakılmalıdır ki yumrusu olgunlaşabilsin.



ÇOĞALTILMASI

Çiçeklerin tamamen solup geçmesinden dört ile altı hafta sonra ya da ilk kırağıdan sonra soğanların çıkarılması gerekir. Yumru üzerinde uzuntı temizlenir. Yumru iki ile üç hafta kadar bir tabla üzerinde veya sandıkta iyi bir hava cereyanı olan gölge yerde kurutulur. Kuruyan kalıntılar da temizlenir ve yavrular üzerinde bırakılır. İnsektisit ve fungusitle pudralanır, 4-10 ºC ısıda saklanır. Kullanıldıklarında 2 yıl sonra çiçeklenme durumuna gelir. Yumrular eski naylon çorap içerisinde havadar bir yere asılarak saklanabilir. G.byzantinus, korumalı bir yerde toprakta bırakılabilir. Üretilmesi tohumla da yapılır.