Ülkemiz tarım arazisinin 25.5 milyon hektarı bugünkü teknolojiyle sulanabilir niteliktedir.Halen 4.5 milyon ha. sulamaya açılmıştır. Sulama yatırımları, sadece inşaat olarak görülüp, tarımsal ve sosyal boyutu ihmal edilerek farklı meslek disiplinlerinin vizyonu ile planlanıp, uygulama yapıldığından, maalesef sulamaya açılan tüm ovalar tarım yapma özelliğini kaybetmiş, DSİ 6200 sayılı yasası, kendi yasasını da çiğneyerek yatırımları yönlendirmiştir. Tablo hiç iç açıcı değildir.Sulamaya açılan alanlarda sulamadan kaynaklanan toprak sorunları ve yatırımların amacı gerçekleştiremediği gibi tarım topraklarının elden çıkması, yanlışların düzeltilmesi, rehabilitasyona yatırımdan fazla para harcanması ve giderilmesi mümkün olmayan kalıcı sonuçlar son derece büyük sorunlar olarak karşımızda durmaktadır. Üstelik bırakınız su yetersizliği vb. sadec 4 milyon hektar daha sulamaya açmak bugünkü yatırım imkanlarıyla 2065-2070 lere varmaktadır. Nüfus artmaktadır.İhtiyaçlar çoğalmaktadır. Oysa nitelik değil sadece nicel anlamda gıda -beslenme ihtiyacının karşılanması için bile bu yatırımlara acil gereksinim vardır.

Kuraklık ve Küresel ısınma sonuçları ile ülkemizde değinilen sorunlara neden olan vahşi sulama sistemleri ve bilinçsiz tarıma yönelik son yıllarda bazı gelişmeler yaşanmaktadır. Eleştirilecek çok yönü olan bu gelişmelerden bugün önceliği hemen her tarım sitesinde de gördüğüm damla sulama başlığına vereceğim.

Yüzey ve YAS nın kanallarla vahşi sulama sisteminden dönüşümü olarak nitelendirilen ve damla sulama diye adlandırılan yöntem,basınçlı sulama sisteminde kullanılan bir yöntemdir. Damla sulama her üründe ve toprakta kullanılmadığı gibi, suyunun kaynaktan kapalı sistemle iletim hattının boru içerisine alınması,sızma ve buharlaşma kayıplarının önlenmesi ile basınçlı sulama tesis edilmesinden sonra tarlaiçi faaliyetlerinde sulama yöntemlerini basınçlı sulama sistemlerinde aşağıdaki gibi sınıflandırabiliriz.
1.Yağmurlama sulama yöntemi bir basınçlı sulama sistemi çeşididir.Kendi içerisinde;
a. sabit sistemler,
b. yarı sabit sistemler
c. taşınabilir sistemler olarak ayrılır.
d. hareketli yağmurlama sistemleri
d.1. makaralı
d.2. tekerlekli
d.3.dairesel (CENTER PİVOT)
d.4. doğrusal (LİNEAR) hareketli yağmurlama sistemler bulunur.
e. minisprink yağmurlama sistemi

2. Damla sulama yöntemleri
a.toprak üstü
b. toprak altı sistemler olarak ayrılmaktadır.

Terminoloji damla sulama kavramıyla basınçlı sulama sistemi yerine kullanılarak, yanlış yönlendirilmekte, çiftçi yanlış bilgilendirilmektedir. Bunun çok yönlü nedenleri olduğu bilinse de gelecekte çiftçi eğitimsizliği,bilinçsizliği gibi bir savunma mekanizması yaratılması doğru ve gerçek olmaktan uzaktır. Özellikle bazı kamu desteklerinden çok düşük te olsa pay alması, Ziraat Bankasının 5 yıl faizsiz kredi uygulaması gibi teşvik edici önlemlerin alınmaya çalışıldığı günümüzde, teknik ve kalite önemsenen bir yönlendirme sulamada başarılamammıştır. Bir bilen olarak elde ettiğimiz sonuçlarda damla sulama diye su kullanımında bir tasarruf sağlanmadığı gibi ticari zihniyetle döşenmiş, kaynak israfı yaratmış bir çok tesis gözlemlenmektedir. Sulu tarım ve sulama kuru tarımdan çok farklı üretimde bilgi ve birikim gerektirdiği gibi, sulama da kanalizasyon, su borusu döşemek gibi algılanmamalı, yetki ve sorumluluk bu birikime sahip kişilere bırakılmalıdır.

Sıra arası dar bodur ağaçlarda damla sulamayı tercih ederken, geniş taçlı klasik meyve ağaçlarında, sıra arası fazla ağaçlarda minisprinkler sulama yöntemini tercih edeceğini bilmelidir.

Bir diğer sorun, damla ve yağmurlama sulama yöntemlerinin kullanıldığı, basınçlı sulama sistemlerinde sistemin planlanmasında kullanılan istek ve rotasyon yöntemleridir.
Bu yöntemler de basınçlı sulama sisteminde kullanılan tarlaiçi yöntemler gibi farklılık içermekte, bu kez farklılık ta öncelikler su ve ülke koşullarında işletme yapısını dikkate almak gerekmektedir. Yine bitki cins ve ekiliş şekli tercihlerde önemsenmelidir.

Oysa uygulamada bu koşullar dikkate alınmaksızın planlamalar yapılmakta, ya da çiftçi uygulamaz mantığı ile dayatmalar da kullanılmaktadır. Bu kolaycılığa kaçmaktan kurtularak suyun kısıtlı faktör olduğu matrisinde işletme yapılarının küçük ve çeşitli ürün olması da dikkate alınarak istek yönteminin daha çok kullanılması geleceğe yönelik en akılcı yol olacaktır. İstek yöntemi suyu daha ekonomik kullanmaktadır.Bitki paterniyle uyum sağlar, aynı kaynaktan su kullanılırken biri 3 günde su isteyen bitki ile 10 gün arayla sulanması gereken su israfı olmaksızın kullanabilmektedir. Oysa rotasyonda bu gün aralığını gerçekleştirmek mümkün değildir.
Yatırım maliyetlerinde boru çapı istek yönteminde gerekli olan çapta küçülebilmekte diğerinde çap büyük ve gereksiz israf olmaktadırYatırım maliyetlerinde boru çapı istek yönteminde gerekli olan çapta küçülebilmekte diğerinde çap büyük ve gereksiz israf olmaktadır. 250 lik çapta boruyu alıp bütün sahaya döşemek te mühendislik değildir.

Ülkemizde asıl su sorunu, su kaynaklarının verimli kullanılmasından kaynaklanıyor. Özellikle nehirlerin tarımsal sulama zamanında kullanılıp geri kalan yaklaşık 6 ay lık bir zamanda boşa akıp gitmesi soz konusu. Bunların bu boş akan aylarda bu sulsrın havzalarda depolanması gerekmektedir. Acil olarak bunun çözülmesi lazım.