TEİAŞ Genel Müdürü İlhami Özşahin, Türkiye elektrik şebekesinin kontrol edildiği Ankara Gölbaşı'ndaki Milli Yük Tevzi Merkezi'nin kapılarını Zaman'a açtı. Ülkedeki elektrik santralları ve dağıtım şebekelerini merkezden anında kontrol edilebiliyor.
Rüzgar santrallarında üretilen elektriği şebekeye bağlamak için yeni bir sistem geliştiriliyor. Enerji Bakanlığı, bu amaçla İrlanda'ya heyet gönderdi.

Bakanlık, yeni modeli yatırımcıların da görüşünü aldıktan sonra uygulamaya koyacak. Böylece, rüzgar santrallarında üretilen elektriğin iletim sistemine aktarılması konusunda yaşanan sorunlar aşılmış olacak. Enerji Üst Kurulu'nun 1 Kasım 2007'de kabul ettiği rüzgar lisans başvurusuna yerli-yabancı yatırımcılar yoğun ilgi göstermişti. Toplam 78 bin MW (megavat) kurulu güce (yaklaşık 150 milyar dolar) denk başvuru yapılmıştı.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Hilmi Güler, 'İrlanda modeli' olarak adlandırılan yeni sistem hakkında bilgi verdi. Önemli yatırımlar beklenen rüzgar santrallarında üretilen elektriğin şebekeye aktarımında problemler yaşandığını hatırlatan Bakan Güler, "Yatırımcılar sorunun bir an önce çözülmesini istiyor. Onların önlerini açacağız. Girişimcileri de dinleyerek yeni bir konsept geliştiriyoruz, çalışmaların tamamlanmasıyla bunu kamuoyuna duyuracağız." dedi. İrlanda'da elektrik ihtiyacının yaklaşık yüzde 20'si rüzgardan karşılanıyor. Kamu yönetimi, rüzgar yatırımlarını özendiriyor. Bunun için serbest pazarda rüzgarla üretilen elektriğe alım garantisi veriliyor. Burada üretilen elektrik yüksek fiyattan alınıyor.

Enerji Bakanlığı, bire bir İrlanda modeli yerine bu modele yakın bir sistemi devreye sokmaya hazırlanıyor. Rüzgar santrallarının en büyük sorunu iletim sistemine entegre olamamaları. Elektrik depolanamadığı için üretilen elektriğin anında sisteme verilmesi gerekiyor. Ancak, havadaki rüzgar durumuna bağlı olarak üretimdeki anlık artış ve azalışlar, iletim sisteminde sorunların yaşanmasına yol açıyor. Rüzgar santralları için ayrı bir kontrol merkezi kurularak ihtiyaca göre santralların devreye alınıp devreden çıkarılması üzerinde çalışılıyor. Türkiye'nin ulusal elektrik şebekesi Türkiye Elektrik İletim AŞ'ye (TEİAŞ) bağlı Ankara Gölbaşı'ndaki Milli Yük Tevzi Merkezi'nden yönetiliyor. Kapılarını Zaman'a açan merkezde ekipler 24 saat esasına göre çalışıyor.

Elektrik kesintileri ve santrallardaki sorunlar merkezdeki dev panodan anında izlenebiliyor. Üretim-tüketim dengesini tutturmak için en küçük sapmada santrallar devreye alınıyor veya devreden çıkarılıyor. Bütün bu işlemler saniyelerle ifade edilen zaman dilimi içinde gerçekleştiriliyor. TEİAŞ Genel Müdürü İlhami Özşahin, elektrik iletiminde frekansın çok önemli olduğunu söyleyerek, "Sistemin sağlıklı işlemesi için santralların tüketim durumuna göre çalıştırılması gerekir. Bütün bunlar 50 frekans değerine göre yapılır. Frekansın bu değerin altına düşmesi veya üstüne çıkması halinde üretim-tüketim dengesi tutturulamaz." diye konuştu. Özşahin, iletim sistemindeki dengenin önemini şu sözlerle anlattı: "Eğer aynı frekansta elektriği tüketime sunmazsak, frekansa bağlı çalışan sektörlerde kalitesizlik oluşabilir."

'Elektrik iletiminde Avrupa altıncısıyız'

İletim sisteminin, elektrik üretimi ve tüketimi arasında ana omurga vazifesi gördüğünü söyleyen TEİAŞ Genel Müdürü, Türkiye'nin Avrupa'da iletim sistemi açısından Almanya, Fransa, İngiltere, İspanya ve İtalya'nın ardından 6. sırada geldiğini aktardı. Özel sektör dahil ülkedeki tüm elektrik üretim santrallarına anında müdahale yetkisi bulunan Milli Yük Tevzi Merkezi'nin değişik bölgelerde 9 kontrol merkezi bulunuyor. TEİAŞ'ın yıllık iletim yatırım bütçesi ise 300 milyon YTL. Genel Müdür Özşahin, elektrik dış ticaretiyle ilgili olarak da şu açıklamaları yaptı: "Bütün ülkeler öncelikle kendi elektrik ihtiyacını karşılamak için yatırım yapar. Ancak, tüketim dönemlerinde ve bilhassa zamana bağlı olarak ortaya çıkan enerji fazlası başka ülkelere satılır. Bizim halen Yunanistan, Bulgaristan ve Suriye ile güçlü iletim bağlantılarımız var. Irak ile bazı sorunlar yaşanıyor iletimde. Ayrıca, Nahcivan, Ermenistan ve Gürcistan'la da bağlantılarımız var. Bu ülkelerle elektrik ticareti yapılacak elektrik iletim altyapısı mevcut."


Doğu'da üretilen elektrik batı bölgelerinde tüketiliyor

Türkiye'nin fiziki büyüklüğü ve ani iklim değişimleri elektrik iletim sistemini olumsuz etkiliyor. TEİAŞ Genel Müdürü İlhami Özşahin'in verdiği bilgilere göre elektrik sisteminde üretim kaynakları genellikle Doğu'dayken tüketimin büyük bölümü batıda gerçekleşiyor. Doğu ile batı arasındaki köprüyü iletim sistemi sağlıyor. Bu durum bazı sıkıntılara da yol açıyor. Türkiye'nin Doğu'su ile batısında aynı anda farklı iklim şartları aynı anda yaşanabildiği için sistemin yönetilmesini zorlaştırıyor. Yazın sıcak hava, kışları da rüzgar ve buz, iletim hatlarını etkiliyor. Sistemin en rahat olduğu dönem yazdan kışa, kıştan da yaza geçilen mevsimler.


ELEKTRİKTE RÜZGÂRIN PAYI YÜZDE 0,3*
Doğalgaz: 49,3
Linyit: 19,2
Hidroelektrik: 17,0
İthal kömür: 6,8
Fuel-oil: 5,0
Taş kömürü: 1,7
Rüzgar: 0,3
Diğerleri: 0,7
Jeotermal: 0,1
*Ocak 2008

İsmail Altunsoy - Enerji Muhabiri
zaman gazetesi